Ăn nhau kết quả cuối cùng

Trong công việc, với cương vị và quan điểm của nhiều người hay đề cập đến câu “ăn nhau kết quả cuối cùng” và lấy đó làm phương châm để đánh giá hiệu quả công việc của một ai đó. Tuy nhiên, có bắt tay vào làm thực sự mới biết trong mỗi công việc nó còn có muôn vạn khó khăn. Đâu chỉ (ai đó) ngồi và nói người khác “ăn nhau kết quả cuối cùng”.

Khi tôi trồng cây bị chết và thường bị nói “mười cây chết mười”. Nói nhiều lần như vậy thành quen, thậm chí thành “thương hiệu”. Và rồi, cũng đâu đó có mô hình bị chết và bị thanh kiểm tra. Do mô hình không tốt nên bị lấy đó để mọi người nhìn vào và đánh giá một ai đó, mà chẳng ai bận tâm đến những yếu tố (chủ quan và khách quan) nào có ảnh hưởng đến cái “kết quả cuối cùng” đó. Thay vì có những nhìn nhận đánh giá khách quan nhất trên cả góc độ thực tế (duyệt) và thực tiễn (triển khai), nhiều người nhìn nhận kết quả cuối cùng và trách móc này nọ. Thôi thì “tiên trách kỷ hậu trách nhân”, trách nhiệm của mình, tội lỗi của mình. Ai thích nói gì thì nói. Âu cũng là sự thật “ăn nhau kết quả cuối cùng”.

            Đến lượt ai đó, trồng cũng chết, trồng lại rồi cũng chết. Nhưng ai biết đấy là đâu. Lấp liếm giỏi. Xong chuyện. Khi được hỏi viện đủ lý do: hộ gia đình khó khăn, bị mất trộm, thời tiết,… Nhưng mấu chốt “ăn nhau kết quả cuối cùng” thì mọi người sẽ nghĩ như thế nào? Hay chỉ giỏi nói “dóc”. Sự thật là cũng bị chết.

            Ấy vậy mà chuyện của người khác thì được phép nói này nói nọ. Đâu phải anh nói tốt tôi sẽ tốt, nói xấu tôi xấu? Ai thích thì nói tốt, ai không thích thì nói xấu? Đến lượt mình cũng như thế, “giá như” ai đó nghĩ được chuyện của người khác cũng trong bối cảnh vấn đề của mình thì sẽ không nói những lời (cay nghiệt) như vậy.

            Nếu được tôi sẽ bổ sung câu “ăn nhau kết quả cuối cùng nhưng trong bối cảnh của mỗi vấn đề”. Khi đó sẽ thẳng thắn mà nhìn nhận ai sai, ai đúng, sai đến đâu và hoàn cảnh như thế nào mà có những nhìn nhận và đánh giá. Chứ không lại luẩn quẩn câu chuyện “nói và lờ” thay vì “nói và làm” và “sai đâu sửa đấy, sai đấy sửa đâu, sửa đâu sai đấy” [1]./.

[1] Trần Đĩnh (2014). Đèn cù (quyển một). Người Việt Books.

Read More

Mừng vui lẫn lộn

Sau một thời gian chậm, nợ “bát gạo ăn đong" của nhiều người, với nhiều nguyên do khác nhau cả khách quan và không khách quan. Hôm nay, vừa mới đầu tháng (8/11) thật bất ngờ cho bao nhiêu người vẫn trông chờ vào bát gạo ăn đong ấy, rằng đã cấp đủ gạo để ăn dè xẻn cho cả tháng. Chắc chắn đây là niềm vui của bao người, tuy nhiên, âu cũng lại là cái lo. Vừa đầu tháng đã cấp đủ gạo cho cả tháng, biết đâu dùng không hiệu quả, hôm nay có bạn đến chơi, mai mời bạn qua nhà, hôm khác tụ tập đâu đó… phải dùng lượng gạo vượt quá so với quy định. Rồi biết đâu, vào một tháng đẹp trời (tháng tiếp theo) lại chuyển qua trạng thái “chậm, nợ” thì biết mần rằng? Nếu chưa có chắc cũng có vài lý do để từ chối. Chậm, nợ cũng kêu. Cấp sớm cũng không xong. Thật mệt.

Tuy nhiên, đó chẳng phải là mấu chốt vấn đề. Tại sao phải “chậm, nợ”, rồi thì thay đổi cách cấp, phát. Trước định kỳ tháng 2 lần. Bây giờ 1 lần thường vào cuối tháng. Tháng này lại đầu tháng. Chẳng hiểu ra làm sao cả. Phải chăng đây là cái bài tâm lý chung theo hình sin (lên, xuống; trầm, bổng…) để xem những ai đó có những phản ứng, và hành động như thế nào? Cái bụng chưa đủ no (còn đói) sao có thể ngồi yên mà làm việc được, huống chi là làm việc hiệu quả. Phải chăng ai cũng hiểu điều đó nhưng lại không chịu hành động đúng với bản chất của nó?

Đâu chỉ cần kêu gọi, thậm chí yêu cầu làm tốt, làm chất lượng được đặt lên hàng đầu và phản đối cách làm ăn không hiệu quả (hời hợt) là đủ… mà cần phải xem xét gốc rễ vấn đề - thiết chế nào đảm bảo “cơm no áo mặc” cho mọi người? đâu là điều kiện cần và đủ cả về kinh tế, xã hội, chính trị và tâm lý để thúc đẩy thiết chế đó? Và có nên và sẽ “xem xét lợi ích cá nhân tương đương với lợi ích tập thể”? [1]

[1] Tom G. Palmer (Đinh Tuấn Minh và cộng sự dịch, 2016). Hòa bình, tình yêu và tự do. Nxb Tri thức, tr 13.

Read More

Loay hoay chưa biết đi đâu…

            Chúng ta đã tròn 20 tuổi, sống qua 2 thế kỷ và đang ở đầu thế kỷ “kỷ nguyên số”, “cuộc cách mạng 4.0” mà hiện nay các nước trên thế giới đã và đang bước vào. Ấy vậy, cũng chừng ấy năm tồn tại và phát triển chúng ta vẫn chưa biết đi đâu, về đâu, huống chi là nói đến chuyện tham gia vào cái gọi là “cuộc cách mạng 4.0”. Chưa biết đi đâu thì sao biết cách (động cơ) để hướng đến đó nhanh, hiệu quả, và bền vững.

            Trong bối cảnh loay hoay đó, ai cũng biết (nhiều người) nhưng sao vẫn chưa tìm đường tiếng nói chung. Mấu chốt vấn đề không phải không biết, tuy nhiên, nhiều người lại cố tình không biết, thậm chí biết nhưng giả vờ không biết. Ta biết nút thắt ở đâu phải tìm cách gỡ nút thắt ở đó. Nên chăng chúng ta cần đơn giản hóa vấn đề như vậy là đủ. Không phải màu mè, đao to búa lớn làm gì cho mệt.

            Ai cũng có cách hay để giải quyết vấn đề nhưng đó không phải mấu chốt cuối cùng của vấn đề. Bởi chúng ta còn quá “đa nghi tào tháo”. Khi đã không tin sao có thể dùng người hiệu quả được. Muốn ai đó phấn đấu tốt theo hướng chuyên môn hóa cần phải có cơ chế “thưởng phạt” rõ ràng. Không thể dùng chỉ tiêu bình quân lâm phần khi điều tra các chỉ tiêu sinh trưởng của một lâm phần nào đó (rừng tự nhiên) để đánh giá chung, trong khi đó cái ta cần là có những biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động vào những loài cây, nhóm loài cây bản địa, đa mục đích. Thiết nghĩ, cách dùng người ở khía cạnh nào đó nên chăng cũng như vậy?

            Biết là một chuyện còn làm lại là chuyện khác. Nhiều người biết, thậm chí là giỏi về vấn đề đó, nhưng mấu chốt lại chưa muốn (không muốn) mọi thứ nó diễn ra theo chiều hướng như vậy. Chúng ta sợ nhất là “nói một đằng làm một nẻo”. Như vậy thì sao có thể tồn tại được, huống chi là muốn phát triển nhanh và bền vững trong thế giới “kỷ nguyên số”, trong thời đại của “cuộc cách mạng 4.0”.

Read More

Con đường nào cho… em

Tình hình chiến tranh thương mại giữa Mỹ - Trung Quốc ngày càng leo thang và chưa có dấu hiệu giảm nhiệt. Đó là chuyện của những ông lớn, nhưng những những bé không thể không quan tâm, bởi trong cuộc chiến đó ở khía cạnh nào đó chúng ta được lợi nhiều từ cuộc chiến đó. Tuy nhiên, ở góc độ nào đó, dù ông lớn nào đi chăng nữa với “tuy duy nhiệm kỳ” không thể không ảnh hưởng đến nội bộ của bộ máy. Câu chuyện lèo lái còn thuyền không còn đi theo con đường chung đã định, mà có thể theo các ngã rẽ khác nhau mà phần lớn những thành viên trên con thuyền đó khó mà biết được. Bởi đó là chuyện của mọi người. Còn những ai đó đang muốn chuộc lợi bởi con thuyền đó “chuyến tàu cuối” thì cũng nên xác định và lường trước mọi chuyện, kẻo đến lúc đó mới “ngã ngửa” ra, không đủ tinh thần thép sợ “bất mãn” chẳng được cái gì thì “hỏng” chuyện lớn mà trước nay đã được “hứa”.

            Thôi thì theo canh bạc “được ăn thua chịu” là chuyện bình thường. Chỉ sợ không dám ngã để đứng lên đi tiếp và tránh những lần ngã khác. Chuyện tập đi, bị ngã, đi, ngã… và để đi được là cái cần và chưa chắc đã đủ để cho các em bé mới chập chững tập đi. Tuy nhiên, mỗi chúng ta cũng nên xác định và lường trước ít nhiều về các vấn đề đó. Hãy phấn đấu để đi được theo đúng năng lực của mình, không nên dựa vào người lớn, và không dựa vào bối cảnh “đục nước béo cò”, bởi đó chỉ là chuyện may rủi.

            Câu chuyện dường như chẳng có mục đích rõ ràng, tuy nhiên, khả năng của người viết này chưa đủ trình để viết, kể sao cho rõ ràng, thậm chí còn có tình để nói đây nói đó để cho người khác không biết người viết định nói gì. Đó là sai lầm của người viết, tuy nhiên, trong bối cảnh lúc này không thể nói ra tường tận mọi chi tiết, bởi đây cũng là khía cạnh mà người viết đang suy nghĩ cho bố cục sắp tới của cuộc chiến “chuyến tàu cuối” đang diễn ra và những thành viên trên con thuyền đó nhiều ít đều lo cho số phận của mình. Theo ngã rã khác hoặc theo để chuộc lợi bởi có những lời hứa hão huyền đâu đó. Thôi thi mỗi chúng ta hãy tự biết và lựa chọn “con đường cho riêng mình”.

Read More

Trông mặt mà bắt hình dong…

Chúng ta thường có thói quen đánh giá một ai đó thông qua vẻ bề ngoài khi mới gặp lần đầu hoặc vô tình chạm mặt khi đi qua trên đường, trong các cửa hàng… và đã được đúc kết qua câu ca “nhìn mặt mà bắt hình dong” ít nhiều đều có cơ sở của nó. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết không đi sâu vào đưa ra những minh chứng cho câu nói đó, mà chỉ là kể một câu chuyện vui liên quan đến cái gọi là “nhìn mặt mà bắt hình dong” mà tôi được nghe kể lại (chuyện hoàn toàn có thật).

           

            Chẳng là có một anh đang chuẩn bị làm nghiên cứu sinh được giới thiệu về thầy hướng dẫn khoa học và cũng chưa được gặp bao giờ, có chăng chỉ là nghe qua các công trình, bài báo nghiên cứu hay qua lời kể của người này người kia. Anh này ở phía trong (Tây Nguyên) còn thầy được giới thiệu làm hướng dẫn khoa học hiện đang sinh sống và công tác ở phía Bắc (Hà Nội). Sau khi được giới thiệu, xin địa chỉ, và được sự đồng ý, đến gặp thầy ở nhà riêng. Khi đến nhà, bấm chuông cửa, người nhà ra mở cửa và được mời lên gặp thầy. Bước lên lầu hai, anh này gặp một người dáng gầy, mảnh, mặc bộ quần áo ở nhà (chắc hơi cũ) và chào, xin phép được gặp thầy “Q”. Thầy cũng già rồi (thời điểm đó trên 70 thì phải), lại nói hơi nhỏ nên anh này không nghe rõ. Anh hỏi lại một lần nữa, cho cháu gặp thầy Q. Thầy trả lời “tôi Q đây”. Anh này mới sững người ra và nói lời xin lỗi với thầy vì không nghe rõ. Sau đó thì hai thầy trò trao đổi công việc như bình thường.

            Sau khoảng hơn chục năm, anh này đã tốt nghiệp NCS theo quy định và hiện đang là phó giám đốc một sở tại một tỉnh của Tây Nguyên. Vừa rồi có dịp mới kể câu chuyện mà cách đây hơn chục năm anh đã vấp phải. Trước khi làm NCS anh này nghĩ chức danh GS. TS là người phải như thế này như thế kia, nên khi lần đầu gặp thầy anh này cứ ngỡ là người giúp việc, nói xin phép được gặp thầy Q đến hai lần, lần thứ hai thầy nói to, rõ “tôi Q đây” anh này mới giật mình, tái mặt cho cái thói quen “nhìn mặt mà bắt hình dong” như bao người khác.

Read More

Chuyện nhỏ ngoài lề

Vừa rồi, khi được dự một hội đồng (HĐ) xét duyệt đề cương nhiệm vụ có câu chuyện ngoài lề, mà người viết bài này nghĩ không nên có trong cuộc họp như vậy. Chuyện là vậy, một ủy viên phản biện, trong quá trình phản biện ngoài việc tập trung vào những vấn đề chuyên môn của nhiệm vụ thì có đề cập ngoài lề (trách), rằng ngày trước khi cháu đề xuất làm cây này (1 cây LSNG thuộc nhiệm vụ đang bảo vệ đề cương) Bác (chủ tịch HĐ) gạch đi không cho làm. Chuyện cá nhân cả chục năm về trước. Vị chủ tịch kia cũng hơi bất ngờ và cũng nhanh trí “bây giờ mình nghỉ hưu rồi, các bạn nói gì cũng được”. Hóa ra, trước kia Bác ở cương vị giám đốc 1 đơn vị nghiên cứu và anh kia ở một đơn vị trực thuộc có đề xuất làm cây này cây kia nhưng ban giám đốc không duyệt.

            Qua câu chuyện ngoài lề như vậy, người viết bài này có một vài suy nghĩ: Thứ nhất, việc cho thực hiện hay không một nhiệm vụ (cấp gì đi nữa) về một loài cây nào đó ở 2 thời điểm cách nhau cả chục năm là chuyện bình thường. Trong xét nhiệm vụ, thường xét đến yếu tố “tính cấp thiết”, “tính thời sự” của nhiệm vụ. Chục năm trước ban xét duyệt hoặc có thể chưa thấy được tính cấp thiết hoặc cái khác cấp thiết hơn nên không duyệt. Chuyện bình thường. Chục năm sau, có chương trình này chương trình kia ra đời, cây này có ý nghĩa, có tính thời sự nên được duyệt thực hiện. Bình thường.

Thứ hai, là một người đi sau (học trò) - hiện đang giữ vị trí giám đốc một trung tâm trong hệ thống của đơn vị nghiên cứu, không nên công kích cá nhân vị chủ tịch HĐ kia như vậy. Đó là chuyện cũ của 10 năm về trước. Trách nhiệm của mình là góp ý về chuyên môn của nhiệm vụ này chứ đâu phải lấy cơ hội mà “vạch” cái chưa được của nhau ra. Thật nực cười cho vị phản biện này. Thử hỏi những người trong HĐ khi đó - toàn các vị có chức sắc này chức sắc kia, ấy vậy mà không hiểu vị này nghĩ gì khi có những lời công kích như vậy. Trong khi đó toàn người trong ngành cả. Thật không nên chút nào. Khi vị này có câu chuyện ngoài lề như vậy mọi người biết nhiều về “con người” hơn là vị trí hay chức danh, đặc biệt là nghiên cứu khoa học.

            Ngoài ra, trong quá trình phản biện, vị này luôn luôn khẳng định cây này là cây ưa sáng 100% nên không phải nghiên cứu thí nghiệm che sáng. Thật buồn cười. Đó là nhận định chủ quan chứ anh dựa vào cơ sở nào. Đây là nhiệm vụ nghiên cứu cần phải có thí nghiệm nghiên cứu mới có cơ sở khẳng định cây ưa sáng hay chịu bóng. Giai đoạn nào chịu bóng, giai đoạn nào ưa sáng. Vị này nhất quyết không cho làm thí nghiệm che sáng cũng như phân tích diệp lục của loài cây này. Thôi thì đó là ý kiến của phản biện, nhóm thực hiện tiếp thu và giải trình. Việc làm hay không là ở mình. Nếu là những người trong cuộc ai cũng sẽ hiểu và thông cảm cho nhau. Tạo điều kiện cho nhau cùng phát triển.

Read More

Tội đếch gì mà phải…g…h…é…t… ai!

Kinh qua một vài vấn đề liên quan đến cuộc sống, công việc, và bạn bè (bè bạn), luôn luôn là chưa đủ để hiểu phần nào đó của mọi mặt của xã hội. Trong bế tắc, khi được tiếp cận với những người đi trước, vừa tâm sự, và được những lời khuyên vô cùng quý báu. Tuy nhiên, việc người đi trước khuyên bảo là một chuyện, bởi họ không trong hoàn cảnh của mình; còn chuyện mình nghe, ngẫm nghĩ, và thực hiện (hành động) như thế nào là chuyện khác. Mọi lời khuyên đều có giá trị khi biết vận dụng đúng hoàn cảnh, đặc biệt là có phù hợp với con người (tính cách) mình không?

Sau những vấn đề gặp phải, có tâm sự với người đi trước, và được lời khuyên, xã hội này “TỘI ĐẾCH GÌ MÀ PHẢI GHÉT AI ĐÓ”? Đúng, đúng, và rất đúng với nhiều trường hợp tùy hoàn cảnh của bạn như thế nào. Nghĩ đi nghĩ lại cũng đúng, rất đúng!

Tại sao phải ghét?

Không ưa thì ghép thôi. Tại sao không ưa? Vì nói chuyện không hợp chẳng hạn hay không đồng nhất với nhau ở quan điểm/vấn đề gì đó, …? Vậy ghét có lợi/hại gì cho mình? Phải cân đo, đong đếm. Nếu lợi nhiều hơn hại chẳng tội gì mà phải ghét?

Bạn bè mất chữ tín. Có ghét không. Ghét chứ. Nhưng ghét rồi thì sao? Có gặp mặt nhau nữa không? Còn gì để có thể bỏ qua hay không? Vân vân, và vân vân, … Uh thì, họ sống sao, đối xử sao với mình, mình đối xử với họ như vậy? Trong lòng họ không thoải mái khi tiếp xúc với mình, nhưng bên ngoài tỏ ra rất gần gũi, thân thiết, và tốt bụng. Nếu mình biết, tại sao mình không áp dụng theo cách mà họ sống, đối xử với mình, mọi người. Khó quá. Khó quá. Sao mình có thể làm được điều đó? Mình làm được như họ, và xã hội này ai cũng như ai thì có lẽ đã chẳng phải là xã hội rồi.

Có phải làm thư ký cho Bộ này/Bộ nọ, mình biết, và học hỏi được nhiều điều. Phải chăng sau này mình phấn đấu (đường đi nước bước được bày cho) thì cơ hội cũng được làm Bộ trưởng này/Bộ trưởng nọ cao hơn mọi người. Cũng có thể. Tuy nhiên, tùy vào Quan Hệ, Tiền Tệ, Hậu Duệ, Trí Tuệ (xếp sau cùng) hay không?

Vân vân, và vân vân. Rất nhiều trường hợp có thể kể ra đây. Tuy nhiên, kể ra mọi người nghĩ có thể nhàm, và có thể ai cũng biết, hiểu được. Đành thôi. Ở mỗi chúng ta, ít nhiều đều có bản năng để sinh tồn (thuyết tiến hóa của Darwin). Vì vậy, tùy theo hoàn cảnh mà có những suy nghĩ, cư xử (kỹ năng mềm), và hành động khác nhau, miễn sao có lợi cho mình, và chẳng ảnh hưởng gì đến người khác. Tuy nhiên, sao khó quá, quá khó. Biết vậy mà không phải vậy. Biết vậy mà không làm được. Sao mình không “TỘI ĐẾCH GÌ MÀ PHẢI GHÉT AI” được?

Read More

Con ruồi, cốc bia và chuyện dùng người

Ngồi uống bia, dù bất cứ ở đâu, đặc biệt là uống bia vẻ hè, không hiếm khi chúng ta chứng kiến cảnh “chú ruồi” tham lam cũng sà xuống cốc bia và vẫy vùng trong đó. Cuộc vui cũng bị gián đoạn đôi chút. Và, trong cảnh huống đó, mỗi người có một cách nhìn nhận, và ứng xử khác nhau. Câu hỏi đặt ra là “nếu là bạn, bạn vớt con ruồi ra và uống tiếp, hay bỏ cả cốc bia đó đi”?

Với trường hợp như trên, khi được hỏi thì mỗi người có một cách lý giải khác nhau. Người thì cho rằng (giải thích ở các góc độ khác nhau), nếu ở trường hợp người có điều kiện (tức là có tiền) nên chuyện bỏ cốc bia có chú ruồi kia và gọi cốc mới là chuyện thường nhật. Còn ở khía cạnh những người lao động chân tay, ngồi uống bia với mấy củ lạc thì chắc một điều rất hiếm (chứ không phải là không có) người chỉ vì chú ruồi tham lam hay không may rớt vào mà đổ, bỏ đi cả cốc bia.

Ngồi uống nước, hỏi, một anh nhận định và trả lời rằng “anh sẽ vớt bỏ con ruồi ra và uống tiếp”. Tuy nhiên, anh không quên kèm theo giải thích, nếu khi đó uống đủ tầm rồi thì chắc sẽ bỏ cả cốc bia đi, hoặc nếu hôm đó trong ví rủng rỉnh tiền chắc cũng bỏ đi luôn. Tùy thuộc vào các cảnh huống khác nhau mà trong mỗi con người chúng ta có những ứng xử khác nhau cho dù ở trong cùng một trường hợp “con ruồi rớt xuống cốc bia”.

Trong cuộc sống đừng vì một vài những khiếm khuyết nhỏ nhặt của con người mà nhìn nhận, và đánh giá con người ở một khía cạnh khác, bởi “nhân vô thập toàn”. Đừng chỉ vì một vài câu nói hay yếu điểm mà quy chụp họ này nọ. Không chỉ vì một con ruồi không may mắn sà vào mà đem đổ bỏ cả cốc bia. Thiết nghĩ, việc nhìn nhận, đánh giá, và đặc biệt là việc dùng người cũng nên như vậy hay “dụng nhân như dụng mộc”.

“Người đời ai cũng có chỗ hay, chỗ dở. Ta phải dùng chỗ hay của người và giúp người chữa chỗ dở. Dùng người như dùng gỗ. Người thợ khéo thì gỗ to, nhỏ, thẳng, cong đều tùy chỗ mà dùng được! Nếu không biết tùy tài mà dùng người chẳng khác gì thợ rèn bảo đi đóng tủ, thợ mộc bảo đi rèn dao. Thành thử cả hai người đều lúng túng. Nếu biết tùy tài mà dùng người, thì hai người đều thành công” - HCM.

Read More

Làm việc phải biết SỢ...

Các ông làm việc không biết sợ là gì? Đó là một câu nói đầy trách nhiệm của một người đi trước, một người lãnh đạo với nhân viên - một người đi sau, nhưng lại chưa vượt qua được những xao nhãng của thời đại công nghệ số, với hai mặt của nó.

Làm gì phải biết sợ. Phải lo sợ công việc triển khai không tốt, không kịp tiến độ, và chất lượng đạt chưa tốt. Vì vậy, phải lo, sợ mà làm việc cho tốt. Không lo, không sợ thì không bao giờ làm việc cho tốt được.

Đó là những trăn trở của một người đi trước trên cương vị lãnh đạo cao nhất. Tuy nhiên, nếu ai ý thước được việc đó thì không nhất thiết phải để lãnh đạo nói như vậy. Biết làm sao được khi ai đó làm việc với tinh thần “chống chế”, “làm việc cho có”. Dù có nói nhiều lần đi chăng nữa, nói rát cổ họng, và nghe không biết bao nhiêu lần với những ai đó chưa có tinh thần cầu tiến thì sẽ rất khó. Bởi, bản thân chưa biết mình cần gì, làm gì, và theo đuổi vì cái gì thì ai nói sao nghe và làm theo được.

Phải biết mình cần gì, muốn gì, và muốn trở thành như thế nào thì chúng ta mới cố gắng phấn đấu để đạt được mục tiêu, mục đích đó. Biết là không có con đường nào là không có chông gai, hay không gặp gian nan. Đứng trước những gian nan ấy chúng ta càng cố gắng để vượt qua, có như thế mới tốt lên được, và đặc biệt là “bất hạnh tạo nên con người”.

Quay lại câu chuyện. Ở góc độ cá nhân, không phải là mình không biết điều đó. Mình vẫn nghe. Những lời nói đúng phải ghi nhận và rút kinh nghiệm, thậm chí những lời nói chưa đúng cũng chẳng sao, và càng phải nhìn nhận ở các góc độ khác nhau. Ở khía cạnh của S mọi chuyện không như mình nghĩ, nhìn nhận nên chuyện S nói chưa đúng cũng chẳng sao (mình nghĩ vậy nhưng chưa làm được). Trước đó, S nói gì ít nhiều mình cũng phản ứng, đặc biệt là những gì chưa chuẩn. Vì cái tôi hơi lớn nên mọi người hay quy chụp là “tự ái”. Thực ra, quan điểm của mình thì khác, S hay ai đó nói về vấn đề gì, đặc biệt là liên quan đến mình, mình phải có chính kiến của mình, nói lên những suy nghĩ của mình, và thậm chí là hành động theo cách của mình. Cái đó có gì là sai? Đâu phải tính “tự ái”. Có thể mọi người (một số) ở trong trường hợp mình thì cứ ậm ừ cho xong “khom lưng uốn gối” và chẳng nói lên suy nghĩ của mình. Đó là quan điểm của mọi người. Mình khác. Không phải vì tính tự ái (đôi chút thôi) mà mình hành xử như vậy, có chăng cách của mình hơi thô thiển, thẳng thắn, và đó là dại vô cùng.

Thôi thì, mọi thứ luôn luôn phải học hỏi. Chẳng phải như thế mà mình lại nhìn người, nhìn đời ở một khía cạnh khác. Ai cũng khôn cả, bởi “thế giới chẳng có thằng nào ngu cả - Hemingway”. Đường ta cứ đi, từng bước một, và rồi sẽ tới.

Read More

Những chiếc áo choàng...

Ngày nay, ai đó ra đường là phải giới thiệu làm ở vị trí này, vị trí nọ, và chức danh này chức danh kia. Phải là ông nọ, bà kia. Phải là quyền cao chức trọng. Kẻo không, người đối diện coi khinh, và câu chuyện sẽ diễn biến theo một chiều hướng khác. Đâu đó, chúng ta bước ra đường là phải khoác lên mình những chiếc áo choàng hào hoa phong nhã, với các chức danh, học hàm học vị, và những chức vụ trưởng phòng, phó giám đốc, vân vân và vân vân. Mặc dù tuổi còn rất khiêm tốn “tuổi trẻ tài cao”. Tuy nhiên, không hiếm những người vì cái danh mà để ra oai, đi nói chuyện hay xã giao cho tự tin, thể hiện đẳng cấp. Hữu danh vô thực. Bởi, người ta có chức vụ, học hàm, học vị mà mình chẳng có gì thì thiếu tự tin (đó là suy nghĩ của không ít người). Thôi thì, phải có cho xứng với người đối diện, mới dễ bề nói chuyện, và xã giao, thậm chí là làm ăn. Bởi, cái mác quan trọng hơn cả. Những chiếc áo choàng nhằm che lấp đi những gì vốn có bên trong.

Trường hợp, một vị chưa có chức danh, chức vụ gì cả. Nhưng mỗi khi đi nói chuyện, liên hệ công việc cứ phịa ra “trưởng phòng”, có vị thì phịa ra chức “chánh văn phòng này nọ”, của một đơn vị/tổ chức. Mất của ai, ảnh hưởng đến ai đâu mà sợ. Bởi có chút chức sắc họ (người đối diện) mới kiêng nể và dễ bề nói chuyện. Mấy ai đi hỏi, dò la, kiểm tra xem ông này, bà kia có đúng là trưởng phòng, chánh văn phòng hay không? Thật chẳng biết xấu hổ là gì. Có thể (xin nhắc lại là có thể) cái dây thần kinh xấu hổ bị teo biến hoặc biến thái mất rồi. Nếu có thực đâu cần phải bày văn múa chữ, phô bày văn chương. Bởi “hữu xạ tự nhiên hương”.

Trường hợp, một anh bạn với mục tiêu xứng danh học vị tiến sĩ (TS). Trong khi theo đuổi con đường khoa bảng thì chuyên môn chẳng màng tới là bao. Đến giờ đi được 1/3 quãng đường rồi mà vấn đề nghiên cứu (chuyên môn) vẫn đang trong thời kỳ thai nghén. Hỏi ra mới biết, anh cố gắng theo đuổi để có học vị TS, để đi nói chuyện làm ăn với đối tác họ phải kiêng nể một phần và dễ bề làm ăn hợp tác hơn. Mục tiêu xứng danh học vị TS của anh là như vậy. Thực ra, mỗi người có một mục đích, hay hơn một mục đích để theo đuổi con đường sự nghiệp khoa bảng. Người muốn theo đuổi để về mở mày mở mặt với anh em, xóm làng; người vì bị ép buộc (bố mẹ, hay gia tộc bắt phải học, và phải lo để có); người vì các vị trí đã được cơ cấu, theo học để có bằng và về là được thăng quan tiến chức; người thì với mục đích có để kiếm tiền (có bằng TS để được đứng tên chủ nhiệm đề tài/dự án); người thì với mục đích khoa bảng thực sự, theo con đường nghiên cứu khoa học (số này không nhiều);... Nói chung, mỗi người có một mục đích khác nhau khi dấn thân theo con đường khoa bảng để lấy được học vị TS.

Trường hợp khác, một anh được giao nhiệm vụ liên hệ và tìm kiếm công việc. Đi nói chuyện làm ăn với các đối tác, vì chưa có chức danh, chức vụ nên rất khó nói chuyện làm ăn. Và, mục tiêu để làm ăn được, người đi nói chuyện ít ra phải có một chức vụ gì đó, chứ nhân viên thì khó. Dường như nhiều người (không phải tất cả) cũng có suy nghĩ vậy, nên khi đi nói chuyện làm ăn phải ông nọ, bà kia, với các chức vụ cao ngất ngưởng để lời nói mới có trọng lượng. Sếp nói chuyện làm ăn với Sếp. Mấy đời, nhân viên một đơn vị nọ lại nói chuyện làm ăn với sếp một đơn vị đối tác. Nhiều người suy nghĩ vậy. Và thực trạng xã hội là vậy.

Xã hội có muôn hình vạn trạng. Khổ cái, những người ý thức được thì chẳng bao giờ tự khoe khoang là mình “tài, giỏi” cả. Bởi, “hữu xạ tự nhiên hương”. Trong khi đó, không hiếm những con người chỉ “bày văn múa chữ” (mượn câu của Khổng Minh), trong khi thực chất thì chẳng đáng là bao, bởi “thùng rỗng kêu to”. Và, “họ thường có thái độ [thượng đội, hạ đạp]; với đồng nghiệp dưới quyền họ hành xử theo quan hệ vua chúa và nô lệ, với người cấp trên họ tỏ ra như một nô bộc trung thành. Những đặc tính đó được gọi chung là narcissism (hội chứng ái kỉ), trong đó, tiêu chí đầu tiên là [phô trương, vĩ cuồng, và tự quan trọng hóa]” [1].

“Danh là khách của thực, thực là chủ của danh, có danh, mà lại có thực thì danh vì thế được coi trọng. Có danh mà không có thực thì danh vì thế bị coi khinh” - trên bia đá tại Văn Miếu.

“Nếu chỉ mượn tiếng đỗ đạt để cầu ấm no, chỉ mưu cho tham, không nghĩ đến nước, thì người ta sẽ chỉ tận tên (trên bia) mà nói: Kẻ này gian, kẻ này nịnh, kẻ này đặt việc nhà lên trên việc nước làm gầy người béo ta, kẻ này làm hại người lành, kết bạn cùng lũ gian tham. Như thế thì bia càng lâu càng bị bôi nhọ. Đó việc lập bia có ý nghĩa sâu sa như thế, có phải chỉ cốt để lâu dài cho vẻ vang thôi đâu?”

==============================

[1] Nguyễn Văn Tuấn (http://tuanvannguyen.blogspot.com/2017/05/hoi-chung-ai-ki-trong-khoa-hoc.html)

Read More

Công nghệ và sự cô đơn

Chúng ta không thể phủ nhận những thành tựu của khoa học công nghệ (KHCN) trong sự nghiệp phát triển chung của nhân loại. Ở góc độ vi mô, đâu đó KHCN cũng góp phần tạo nên sự kết nối không giới hạn giữa con người với nhau, dù lứa tuổi, địa vị, địa phương, và quốc gia nào. Sự kết nối qua các mạng xã hội, đặc biệt là facebook, đem chúng ta đến gần nhau hơn, và cũng qua mạng xã hội này, đâu đó có những câu chuyện vừa buồn vừa vui, thậm chí cười ra nước mắt.

Trường hợp, khi tham gia mạng xã hội facebook, để tạo một tài khoản, bạn phải cung cấp cho nhà quản lý một vài thông tin cần thiết như email, số điện thoại... Và, trường hợp bạn tạo trên một tài khoản hoặc không muốn người khác biết thông tin cá nhân của bạn, bạn thường khai thông tin chưa chính xác như giới tính, tuổi, ngày tháng năm sinh... (ngoài trừ những thông tin bắt buộc và chính xác). Câu chuyện cũng bắt đầu từ việc mình tạo một tài khoản facebook và mình cũng khai báo thông tin chưa chuẩn xác (sai sự thật), đó là ngày tháng năm sinh của mình. Và, facebook có chức năng, đến ngày sinh của ai đó (khai báo ban đầu), facebook tự động gửi đến tất cả các thành viên (bạn của người có sinh nhật hôm này), nhắc nhở mọi người hôm nay là sinh nhật của tài khoản facebook A nào đó. Nhắc nhở mọi người có gửi lời nhắn nhủ, hay chúc mừng gì đó đến thành viên A. Và, mọi chuyện cũng bắt đầu từ đó.

Facebook đã làm thay chúng ta việc nhớ ngày tháng năm sinh của một ai đó. Đến ngày, facebook sẽ báo cho mọi người, hôm nay, ngày này tháng nọ năm kia là sinh nhật của ai và nhắc nhở mọi người. Cũng nhờ công nghệ đó, chúng ta - các thành viên tham gia chẳng mấy quan tâm, thậm chí chẳng phải nhớ ngày sinh nhật của một ai đó, và cũng chẳng sợ không nhớ, mà không gửi được lời chúc mừng sinh nhật đến bạn bè, người thân. Bởi, facebook nhớ hộ và sẽ nhắc nhở kịp thời, nếu bạn thường xuyên lướt facebook.

Thật trớ trêu. Tài khoản facebook của bạn bè, có người không khai báo đúng ngày tháng năm sinh, nên việc facebook không biết ngày đó đúng là ngày sinh thực của bạn hay không, mà cứ căn cứ vào ngày bạn khai báo khi tạo tài khoản cá nhân. Đối với những thành viên chỉ biết và kết bạn qua facebook thì không sao (có thể chẳng quan tâm làm gì), nhưng những người bạn thân, trước này đều biết ngày sinh thực của bạn. Tuy nhiên, do công việc bận rộn, nhiều thứ phải lo nghĩ, thời gian đâu mà nhớ ngày sinh nhật của một ai đó, đặc biệt là những người bạn đó cũng ở mức bình thường. Nên, một hôm facebook hay email (nếu bạn đăng ký nhận thông tin qua email) báo hôm nay là sinh nhật của tài khoản A (cũng là bạn bè gì đó). Theo quán tính, chẳng phải suy đi tính lại làm chi, gửi một lời chúc mừng sinh nhật. Thật đơn giản, một cái kích chuột gửi lời chúc mừng sinh nhật, với đầy đủ cụm từ chúc mừng sinh nhật ý nghĩa, kèm theo cả biểu tượng bánh sinh nhật... (như Zalo chẳng hạn).

Hôm nay, đang trên đường đi làm về, được một anh (duy nhất một anh) gửi một lời chúc mừng sinh nhật qua điện thoại.

-       Chúc mừng sinh nhật - anh gửi

-       Đang ngơ ngác không hiểu chuyện gì, nghĩ anh nhắn nhầm. Rồi nhắn tin trả lời: Anh lộn rồi - tôi nhắn lại

-       Em cảm ơn anh. Vì đã cho em nhìn thấy mặt trời trước hai tháng - tôi nói tiếp

-       Vậy à, mạng báo nhầm chứ? Sorry - anh trả lời

-       Oh, dữ liệu mạng? - tôi nhắn lại

Thôi thì bận rộn mà được cái anh facebook này hay thật, nhớ hộ mình ngày sinh nhật hay thông tin của một ai đó mà mình chẳng phải bận tâm gì nhiều. Khi nào có thông tin gì hay sinh nhật ai là anh face báo và nhắc nhở ngay. Theo quán tính, anh gửi lời chúc mừng sinh nhật. Đơn giản. Dễ dạng. Gọn nhẹ.

Cũng thú thực, ngay bản thân mình cũng gặp trường hợp dở khóc dở cười hơn thế rất nhiều. Ngày sinh nhật vợ, mình cũng chẳng nhớ. Trong khi đó, mình lại ít lên facebook nên mù tịt thông tin. Đúng hôm đó. Ngày sinh nhật vợ. Chẳng nhớ và cũng không ở nhà. Quên. Cả ngày không gọi điện, nhắn một tin chúc mừng sinh nhật, và tối về cũng chẳng gọi điện như thường ngày (dở thật). Bình thường như không có gì. Gần hết ngày, chuẩn bị đi ngủ, mở email mới có tin nhắn, hôm nay là sinh nhật của tài khoản B (tài khoản vợ mình). Giật mình. Ôi chao. Đoảng thật. Ngày sinh nhật vợ cũng chẳng nhớ. Thế là vội vội vàng vàng, nhắn một tin chúc mừng sinh nhật vợ trước khi hết ngày. Khi đó muộn rồi nên cũng không gọi điện.

Hôm sau, tối về mới gọi điện nói chuyện như bình thường. Vợ nói thẳng một câu. Anh quên cả ngày sinh nhật vợ. Và, phải xin lỗi rối rít. Thật tội cho vợ. Và, cũng buồn cho mình. Ngày sinh nhật vợ cũng quên thì...

Qua đây, mới thấy công nghệ phát triển đồng nghĩa cũng có mặt trái của nó. Thay vì nhớ và để ý tới ngày sinh nhật của ai đó, và gửi lời chúc mừng chân thành nhất, thì qua mạng xã hội, báo, và nhắc nhở, mọi người dễ dàng gửi một lời chúc, bưu thiếp, và thậm chí chẳng cần phải suy nghĩ lời chúc, ý nghĩa của nó cho đau đầu và thay vào đó là một cái kích chuột. Đơn giản. Thuận tiện. Thay vì gửi lời chúc mừng sinh nhật khi gặp nhau, bạn có thể gửi lời chúc qua một chiệc điện thoại, máy tính bảng qua các mạng xã hội. Và, thế là xong.

Không thể phủ nhận những tiện ích to lớn mà công nghệ đã mang lại cho cuộc sống hiện đại, văn mình ngày nay. Nhưng đâu đó (không phải vơ đũa cả nắm) có rất nhiều cảnh huống mà công nghệ lại tạo nên cảm nhận của những người xa lạ, một đám đông “cô đơn”!

Read More

Đời thế là hết!

NSG không tin tưởng ở TB nữa khi cho rằng mình bị phụ tình. “Đường ai nấy đi”. “Chị cút đường chị, tôi xéo đường tôi”. NSG bỏ rơi TB sau một canh bạc đỏ đen mà TB, NSG và Tư-lập-lơ dốc hết vốn liếng vào. Trong cuộc chơi đỏ đen, NSG làm cái và khi thua trắng tay (hai chục đồng bạc) bởi một người lính. Ở canh bạc cuối, khi đó NSG ra hiệu cho TB “mõi”, nhưng TB không “mõi” cái ví đầy bạc của người lính đã thắng. Thua trắng tay. TB đã để “sổng” món tiền béo bở, nên NSG càng tin rằng TB phụ chồng, phải lòng Tư-lập-lơ khi NSG ngồi tù.

NSG ném hết đồ đạc của TB ra khỏi nhà, mắng nhiếc, và không muốn nhìn thấy TB thêm một giây nào nữa. TB đành phải ra đi cho dù khóc lóc, giải thích gì đi chăng nữa thì NSG nhất quyết đuổi TB. Và, tình cảm của TB lại đứt gánh giữa đường thêm lần nữa. TB về Nam Định. Trong suy nghĩ, TB định quay lại cảnh “tay làm hàm nhai”- công việc của những người gồng thuê gánh mướn. Trong lúc bí bò, gặp Hai Liên (trước cùng cảnh bán trôn nuôi miệng), nay lấy được “cớm” ở Sở mật thám. Ăn sung mặc sướng nhưng không thể có con.

Một hôm tình cờ gặp Cun (em trai TB), biết thông tin bố mẹ ở quê. Bố mẹ Bính ở quê làm ăn tấn tới, có của dư dật và bị hãm hại bằng cách bỏ thuốc phiện vào nhà và làm hại. Trâu buộc ghét trâu ăn. Cun lên tìm chị, nhờ chị chạy tiền nộp phạt cho bố mẹ không mọi tài sản, đất cát... đều bị mất hết và bố mẹ phải tù tội.

Trước tình cảnh đó, TB chịu làm lẽ (người đã có vợ, con) với một mật thám bạn với chồng Hai Liên để nhận trăm bạc để nộp phạt cho cha mẹ. Thật trớ trêu. Khi làm vợ lẽ tên mật thám, lại biết tin NSG - chồng cũ bị bắt và có nguy cơ tù đày, và hết hy vọng trở lại cuộc đời phóng khoáng.

Rồi TB tìm cách tiếp cận, và cùng NSG bỏ trốn. Hai người quay lại và tiếp tục cuộc đời “chạy vỏ”. Một lần ăn trộm chiếc vali của một người khách trên tàu bị mật thám phát hiện, cả hai nhảy tàu, lao xuống đường. TB bị thương ở tay, máu chảy đầm đìa. Bàn tay bị kẹp xe, giập nát, và bị cụt quá nửa bàn. Từ khi bàn tay TB bị kẹp xe, TB lại trở nên “bỉ vỏ” xuất sắc, can trường lạ thường (NSG nhận xét).

Cuộc sống “chạy vỏ” của NSG và TB trên bờ ngày càng khó khăn, khi đường bộ “cớm chùng” săn hai người ráo riết. NSG và TB chuyển xuống đường thủy làm tiền và ngày càng khó khăn hơn cho vợ chồng TB, cho dù NSG với đôi bàn tay rất thiêng và cặp mắt thiên lý nhãn đến mấy. Một hôm, Ba Bay - bạn NSG hớt tay trên của chính NSG. Sau khi phát hiện, NSG giằng co, vật lộn, và Ba Bay đã chết dưới lưỡi dao của NSG trong lúc tranh giành nhau ví tiền. Chứng kiến cái chết của Ba Bay dưới tay chồng, TB ngày càng suy nghĩ thêm nhiều, khó ngủ, kém ăn. Người gầy rạc, suy nghĩ, và có cảm giác sắp đến ngày đó - ngày bị tù và chỉ còn chờ ngày đi đày hay lên máy chém nhắm mắt chờ chết.

Thật trớ trêu. Trong một lần chạy vỏ trên tàu thủy, NSG giằng lấy một đứa bé từ tay người mẹ, trên cổ có đeo vòng bằng vàng, và lao mình xuống sông “tẩu thoát”. Giữa dòng sông vật lộn với đứa bé và gió mạnh giữa dòng nước. Sau một hồi NSG nhoai được vào, lên bờ, xốc đứa bé lên vài, và chạy thục mạng về nhà. TB nhìn đứa bé đã chết. Như có một cái gì lạ khác thường. Một vết chàm dài hình con thạch sùng kéo từ trên trán đến mang tai bên phải đứa bé, và một cái lẹm nhỏ trên mắt cũng bên phải sau khi gặt mớ tóc của đứa bé lên. Bính choáng váng. Mặt mét tái lại. Đầu gối quỵ dần dần và đưa cặp mắt xám ngắt nhìn NSG, nghẹn ngào: Thôi anh giết chết con tôi rồi! NSG ngơ ngác không hiểu gì. Trong chốc lát, NSG và TB bị bắt ngay tại nhà bởi tên mật thám lấy TB làm lẽ năm xưa. Thế là hết! Cuộc đời của dân “chạy vỏ”, dân “anh chị” nức tiếng một thời, cả trên đường bộ lẫn đường thủy đã chấm dứt. Và, TB chẳng có gì, còn gì ngoài những tai tiếng, những tiếng xấu xa nhất của thân phận “bán trôn nuôi miệng”, dân “chạy vỏ, anh chị” khi bị hoàn cảnh xô đẩy hết lần này đến lần khác xuống vũng bùn đen của xã hội.

Đời thế là hết!

(hết)

Read More

Biệt danh Tám Bính và dân “chạy vỏ”

Sau khi Bính vị đẩy vào nhà “thổ”, nhà “lục xí” với biệt danh Tám Bính (TB). Bính là thứ tám của mụ Tài-sế-cấu. Sau 2 tháng phải tiếp khách “bán trôn nuôi miệng”, các nỗi đau đớn trong lòng Bính mỗi ngày một nhiều. Người Bính mỗi ngày một héo hắt, ốm yếu thêm. Bính không thể tiếp khách được nữa. “Khốn nạn! Khách có ra hồn khách. Người nhiều tiền thì đã đi cô đầu gái nhảy nên chỉ còn rặt những lưu manh thất nghiệp bê tha, rửng mỡ hay may mắn lắm, ông “bồi” ông bếp, bác “tài”, bác “ét” là vào chốn này”. Rồi, gặp Hai Liên cùng cảnh ngộ “bán trôn nuôi miệng” và được giúp đỡ.   

Năm Sài Gòn (NSG) chuộc TB và xé giấy “tờ giấy có tên tuổi quê quán, cả hình ảnh, cả điểm chỉ của người làm đĩ, giấy đó sao hai bản, một ở sở cẩm chính, một ở tay chủ chứa. Ai muốn lấy người đàn bà đó phải đưa tiền cho chủ chứa để rút bản sao trong tay họ, và dẫn họ lên cẩm rút bản sao ở sở cẩm ra”. NSG đã cưu mang TB, và 2 người thành vợ chồng. NSG không có cha mẹ, không anh em thân thích, và là dân “anh chị” chính hiệu. Hai người có con với nhau, thằng con giai, nhưng bị chết khi chưa sinh ra. Trong lúc đó, NSG phải ở tù 3 tháng vì liên quan đến một vụ cướp của, giết người. Trong hoàn cảnh đó, Bính phải vật lộn buôn bán, kiếm sống qua ngày, và chờ ngày NSG ra tù.

Khi vừa ra tù, NSG và Bính sửa soạn, chải chuốt đi ăn, và trong lúc ăn, NSG bắt Bính uống rượu. Nửa chén. Hết hai cút. Rồi một chén đầy. Lần đầu Bính uống rượu, mặt bừng bừng, trong người đê mê, bứt rứt, và chưa bao giờ Bính như thế. Và khi ấy Bính cùng NSG và Tư-lập-lơ dàn dựng để NSG ăn trộm chiếc ví dày cộp tiền của 1 vị khách đang ăn ở bàn kế bên. Từ đó, Bính không còn run sợ vì cái việc làm xấu hổ của NSG, Tư-lập-lơ, và của mình nữa. Lần sau, tự tay Bính ăn cắp. Và, trở thành một người đàn bà ghê gớm trong dân “anh chị”, “dân hai ngón”, trùm “chạy vỏ”. Tám Bính (TB) thay NSG “chạy vỏ”, bởi NSG dính “bùng” (án biệt xứ). NSG phải hạn chế ra ngoài “chạy vỏ”, thậm chí có thời gian phải nằm ở nhà, không ra ngoài đường, bởi, “cớm chùng” săn lùng ráo riết. Trong hoàn cảnh đó, TB phải lăn lộn thay chồng đi làm tiền, và dần dà, khả năng làm tiền của TB ngày càng trở nên sắc sảo đúng bản chất của dân “anh chị”. Rồi một ngày, NSG và TB “đường ai nấy đi” chỉ bởi sự nghi hoặc của NSG khi cho rằng TB phụ chồng và phải lòng giai, phải lòng Tư-lập-lơ.

(còn tiếp)

Read More

Bỉ vỏ

Bỉ vỏ - tên tiểu thuyết cùng tên của Nguyên Hồng, nói về cuộc đời đầy bi ai, “bán trôn nuôi miệng”, và cuộc đời “đầm đìa dơ dáy tội lỗi” của Bính, với biệt danh Tám Bính khi bị đẩy vào nhà “thổ”, nhà “lục xí” sau một lần bị vu là gái “ăn xu”. Theo đó là đầy dãy những tội lỗi, xấu xa của dân “chạy vỏ”, dân “anh chị” cũng như những góc khuất của làng xóm, xã hội ác nghiệt.

Dạo ấy Bính thường gánh gạo lên chợ huyện bán và lần nào Bính cũng gặp một người vận quần áo Tây (tham Chung), chải chuốt ngắm trông Bính. Dần dà, Bính băn khoăn vẩn vơ, hay nghĩ đến người đàn ông sang trọng, và trai trẻ nọ. Và, Bính đã yêu người ấy từ khi nào không hay, có thể gửi gắm cả đời, và Bính buông phó cả thân thể cho y. Bính có con với tham Chung.

Rồi y đã bỏ Bính đi không một lời an ủi và để lại cái kết “Trót đa mang thì phải đèo bòng/Trót bế lên bụng phải bồng lấy con”. Bính có con với tham Chung. Sau khi sinh con ra là cả mỗi nỗi đau, nỗi nhục ê hề cho gia đình, và “bố mẹ Bính đối xử với Bính thật cạn tàu ráo máng và đến mức độ ác hơn là thú dữ”. Rồi “cái ác tâm của bố mẹ Bính” và vợ chồng Phó Lý muốn bán đứa con của Bình cho một người em trai buôn bán giàu có nhưng hiếm hoi của Phó Lý. Sinh mạng đứa bé được mặc cả lên xuống như mớ rau ngoài chợ. Xuống mười đồng, thêm ba đồng mà vợ chồng Phó Lý làm khó gia cảnh nhà Bính. Bố mẹ Bính đành bán cháu (con Bính) được 13 đồng để nộp phạt cho làng vì tội “đi hoang” của Bính. Không chồng mà chửa.

Bính quá đau đớn. Nghĩ quẩn. Muốn tự tử, và muốn ôm con trốn đi trước cái ác tâm của bố mẹ, của vợ chồng Phó Lý, và của làng xóm ác nghiệt kia. Và, Bính bỏ lại con thơ, để bố mẹ bán đi, và trốn đi. Lên tỉnh, mọi thứ quá mới mẻ với Bính. Trong lúc bơ vơ, suy nghĩ về một ngày mai trong đêm tối. Bính cứ đi mà không cần biết rồi sẽ đi tới đâu. Hồi hộp. Hoang mang. Và, ngày định mệnh ấy. Cái ngày bắt đầu một cuộc đời khốn nạn, nhơ nhuốc, và Bính phải cắn răng chịu đựng. Bính bị một gã sở khanh hãm hiếp trong đêm tối. Cũng từ đó, cuộc đời Bính bắt đầu rẽ sang ngã rẽ của cuộc đời đầy tăm tối, mịt mù, và tội lỗi, xấu xa.

Bính vẫn tin lời nói của tham Chung (gã sở khanh đã gây ra nông nỗi này cho Bính, con Bính, và gia đình Bính) và quyết đi tìm Chung. Khi tìm đến địa chỉ thì lại gặp 1 thằng sở khanh khác, và cũng từ ấy, Bính bị vu là “đồ đĩ trăm thằng, nghìn thằng, và đồ voi giày ngựa xéo”. Người đi “ăn xu”. Bính bị bắt. Đeo một tiếng theo trai. Dựa trên kết quả chứng nhận của 1 ông đốc tờ đã giết Bính một cách đau đớn hơn gươm giáo. Bính không còn... À! À! trinh... Bính bị đẩy vào nhà “thổ”, nhà “lục xí”. Cuộc đời “bán trôn nuôi miệng” bắt đầu từ đó.

(còn tiếp)

Read More

Sống bằng thừa

Cuộc sống “tốt đời đẹp đạo” thật quá khó, và dường như không hề tồn tại trong những "con người biến thái”. Biết thân biết phận mà sống. Đã không ưa nhau thì nhìn nhau là “cứt” hết. Ấy vậy. Đã coi là cứt, để người đời nhìn thấy mà tránh, nhưng NÓ cũng chẳng biết mình đang ở đâu trong xã hội này. Phải chăng NÓ chỉ biết sống cho riêng mình. Không coi ai ra gì. Mà đúng vậy. Anh em ruột thịt. Họ hàng thân thích NÓ còn dở chứng. Bất nhân. Bất nghĩa. Bất tín. Và, mọi cái dây thần kinh xấu hổ dần biến thái, teo biến, và thậm chí không còn tồn tại trong những con người ấy. NÓ vẫn cứ trơ trẽn. Cuộc sống hàng ngày toàn để lại những “tai ác”.

Hàng rào dựng lên, quây kín. Chó gà bớt xâm phạm. Chúng NÓ đỡ thóc mách. Và rồi, ngồi không yên. Sống ganh tị “trâu buộc ghét trâu ăn”. Gà hàng xóm có chỗ chơi, chỗ bới. NÓ phá rào, rạch lưới để cho gà nhà NÓ tung tăng đi lại tự nhiên. Chẳng oan, ức gì khi hàng xóm nói, chửi chúng NÓ. Nhưng không. Nói. Chửi. Bằng thừa. Đàn gảy tai trâu. Hàng rào được rào lại. Vài ngày, NÓ lại rạch, lại phá. Thử hỏi trên đời này chúng NÓ có còn là con người nữa không? Nếu còn là con người thì phải biết hổ thẹn với lương tâm, với hàng xóm láng giềng, và với xã hội. Ăn ở có đức không sức mà hưởng. Còn con, còn cháu, sống sao cho con cháu sau này nó hưởng cái đức, chứ sống mà để cho con, cho cháu gánh những ô nhục, ác tâm của người trước thì sống bằng thừa.

Cha nào con nấy. NÓ đã vậy. Con NÓ cũng tệ, bạc chẳng kém. Ăn ở, sống với bạn bè, hàng xóm láng giềng cũng chẳng chóng thì chầy, ngày một ngày hai, bộ mặt thật lột tẩy hết. Ai xấu ai tốt biết ngay, đặc biệt là khi đụng chạm tới quyền lợi riêng, quyền lợi cá nhân. Sống với hàng xóm thì bất nhân. Sống với anh em, cô gì chú bác thì bất nghĩa. Sống với bạn bè thì bất tín. Tệ bạc hơn cha.

Thật là bất hạnh khi thời điểm trước bầu bạn sớm hôm. Và, giờ càng bất hạnh hơn khi chúng NÓ ở bên cạnh. Hàng xóm đểu. Sống với những người đểu đôi lúc thật bực dọc. Muốn cuộc sống yên bình nơi thôn quê, con người thật thà chân chất như thuở nào. Cuộc đời thật lắm tai ương. Cứ nhìn thấy chúng NÓ lại phải nghĩ. Nghĩ về những tai ương mà chúng NÓ để lại. Nếu là con người sống biết điều thì xóm làng được ăn những bữa cơm ngon, ngủ nghỉ những đêm được đẫy giấc, và thư thái. Sống biết điều thì hàng xóm tối lửa tắt đèn đã có nhau. Sống biết điều thì tình người sẽ ngày càng thêm thắm đượm. Sống biết điều thì anh em ruột thịt đã quan tâm, thăm hỏi, và bện tình máu mủ ruột già. Sống biết điều thì muôn thú vui ca sớm hôm. Nhưng không. Chúng NÓ toàn sống ngược với tình người, tình làng xóm láng giềng, và sống ngược với nhau. Sống toàn để lại những ô nhục cho người đời chê cười. Thật hổ thẹn thay. Đáng thương thay.

Hàng ngày chó, gà thoải mái tung tăng nhảy

Con người tà ác để lại những nỗi bi ai

Read More

Tám giờ vàng ngọc

Việc thực hiện tám giờ vàng ngọc [1] sẽ là rất khó ở những cơ quan công quyền cho dù xã hội ở thế kỷ 21. Vắng chủ nhà gà vọc niêu tôm. Ngồi AOE cả ngày (tám giờ vàng ngọc). Việc đến cơ quan mà chưa xác định được những công việc gì cần kíp thì rất khó vượt qua tính ỉ lại bản chất của chúng ta. Huống hồ, sếp lớn (SL) sếp bé (SB) đi vắng. Chẳng phải xét nét như mọi ngày. Dường như ai đấy cũng tươi tỉnh hẳn lên. Thường ngày, ai cũng tươi tỉnh cả, nhưng cái tươi tỉnh của ngày hôm nay nó khác. Khác ở chỗ, người đến muộn (tôi cũng vậy), người đến sau mà chẳng mảy may ái ngại cho việc đó. Cảm thấy bình thường như cân đường hộp sữa.

Trong đầu mà ai đó suy nghĩ, và hành động (chơi AOE cả ngày) như vậy (một vài người mà tôi biết thôi) thì có đáng trách không? Ấy vậy. Khi có S, đặc biệt là SL, ai đó cũng rất xông xáo, năng nổ để thể hiện cái quan tâm cần có của người nhân viên “khom lưng uốn gối”. Thật chẳng ra làm sao cả.

Như chưa từng đắm mình trong AOE. Sáng đến cả hai nhảy vào cuộc chiến như những chiến binh thực sự của việc tạo dựng nên một đế chế hùng mạnh. Việc kiếm thực, sinh dân, kiếm gỗ, kiếm vàng bạc... và sinh quân diễn ra một cách mau lẹ. Khi xây thành trì vững chắc, quân chính chiến hùng mạnh, tiến hành đi chinh chiến, đánh chiếm, và xâm lăng theo đúng nghĩa. Kéo quân sang thành trì đối phương, lựa những sơ hở để đánh, chém dân. Đánh theo kiểu du kích. Khi binh hùng tướng mạnh mới dám đối đầu thực sự. Và, cũng chỉ là đánh theo kiểu “lấy thịt đè người”, chứ không có kế sách đúng nghĩa của người cầm quân đi chinh chiến (Tam quốc diễn nghĩa). Hết trận này đến trận khác. Và, cứ như vậy. Tám giờ vàng ngọc trôi qua. Hết ngày. Tan tầm. Ra về.

Mọi thứ vẫn đâu vào đó. Công việc, và tư duy vẫn vậy, có chăng, hàng ngày chỉ tích lũy thêm tuổi đời. Đắm mình nhiều trong AOE chắc chắn một điều ngày càng lên tay. Tuy nhiên, nếu không biết tiết chế được sẽ lạm dụng thời gian vàng ngọc của nhà nước mà công việc không đâu vào đâu. Ngồi nghĩ. Giả thử, công việc ai đó suy nghĩ, tận dụng thời gian, và đắm mình trong AOE thì tốt biết mấy. Thôi thì, thân ai người đấy lo, bởi thời gian chẳng chờ một ai. Ai đó cứ vui với AOE, mặc kệ người, kệ đời. Thi thoảng nhìn ngang ngó dọc lấy đó làm chủ đề để mình “học viết, học suy nghĩ” về người, về đời.

============================================

[1] Tám giờ vàng ngọc - Mượn câu của Bùi Ngọc Tấn trong tiểu thuyết Biển và Chim bói cá.

Read More

Tưởng bở...

Sáng ra, bạn gọi điện hỏi, đã đi làm chưa? Khi đó, tôi đang ăn cơm sáng để chuẩn bị đi làm.

Tôi chưa - trả lời bạn (tôi - T)

Ăn sáng chưa? - bạn hỏi tiếp (bạn tên B)

Tôi đang ăn. Ở quán mọi khi ah, chờ tôi nhé. Tôi đang ở đầu làng vào nhà ông.

Không! Tôi đang ăn cơm nguội ở nhà - tôi nói

Thôi bỏ đấy, đi ăn sáng với tôi - B

Đang ngồi ăn được 1 bát cơm vừng, đũa rau. Lạ thật. Chẳng có kế hoạch gì cả. Và, nghi hoặc. Bởi trước giờ B vẫn hay thất hứa như vậy, không chỉ với riêng mình. Đi từ Xuân Mai (nhà B) ra Yên Nghĩa (nơi tôi trọ) mà B không báo trước khi đi có phải thuận cho cả hai bên không. Khó hiểu.

Uh. Ông vào đi. Chờ tôi mặc quần áo (quần áo đi làm, trước đó mặc quần áo cộc) rồi đi luôn - T

Thế là dọn dẹp bát đũa và ăn nốt đũa rau (sợ phí). Xong xuôi. B vào tới cổng nhà trọ. T ơi. Chờ một chút. Thế là vội vội, vàng vàng mặc quần áo, giầy dép. Nhưng cũng phải mất tới khoảng 7-10 phút khi B gọi mới khóa cửa, ra xe.

Trong lúc chờ tôi mặc quần áo, B vào trong phòng và chờ. Để ý quanh, B thấy tờ mười ngàn đồng tôi vứt ở trên cuốn sách để cạnh giường.

B bảo, nhiều tiền thế, chỗ nào cũng thấy tiền.

Tôi làm gì có tiền, đang hết tiền đây.

Mới mùng 10 (hôm nay ngày 11), vừa mới nhận lương sao mà đã hết - B

Nhận từ cuối tháng trước, mà chẳng đủ chi tiêu, mà giờ giữa tháng rồi. Tiền ở đâu ra - T

Ra khóa cửa. T và B nổ máy, và đi. Ra đến đầu làng. B đi trước. Ngoái đầu lại (đang ngồi trên xe đi, ngoảnh lại), bảo thôi tôi không kịp giờ rồi, hẹn với người ta 8h, giờ không thể ngồi ăn sáng được nữa. Tôi kêu trời!. Và, đứng lại bảo tôi có cần tiền không, B cho mượn. Tôi bảo không. Và, mỗi người đi một hướng.

Thật khó hiểu. Trên đường đi, tôi nghĩ ngợi, tại sao B lại như vậy? Nếu đã có lịch hẹn thì còn rủ tôi đi ăn sáng làm gì. Trong khi đó, lúc gọi cho tôi khoảng 7h10, khi ra đầu làng và bảo muộn giờ là 7h20 gì đó. Trong vòng 10-15p mà B lại thay đổi phương án nhanh như vậy.

Nghĩ đi nghĩ lại. Nhiều lý do. Nhưng chẳng đâu vào đâu. Thôi thì trước nay B hay như vậy, mình cứ sống thoải mái (theo quan điểm của mình), bạn bận thì để dịp khác. Chẳng biết bạn nghĩ như thế nào và có nghĩ gì không khi xử sự như vậy. Cuộc sống là vậy. Mỗi người một suy nghĩ. Mỗi người một việc và đường ai nấy đi phải không?

Read More