Bước đầu học làm nghiên cứu khoa học

“Phận” mang danh một “nghiên cứu viên” với công việc chính liên quan đến việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học & công nghệ các cấp (cấp quốc gia, cấp bộ, cấp tỉnh, cấp cơ sở, … hay các chương trình khác), TỪ việc viết đề xuất nhiệm vụ, xây dựng thuyết minh, dự toán; bảo vệ đầu vào (thuyết minh, tài chính) trước các hội đồng khoa học; … ĐẾN khi may mắn ĐƯỢC thì bắt đầu vào triển khai các nội dung công việc của nhiệm vụ, viết các báo cáo thành phần, viết và đăng bài báo (trong nước), VÀ KẾT THÚC là viết báo cáo tổng kết, bảo vệ đầu ra (nghiệm thu chuyên đề, nghiệm thu cấp cơ sở, cấp bộ hay cấp quốc gia); tiếp đến, chỉnh sửa, hoàn thiện, giải trình, và nộp lên Cục Thông tin quốc gia (đến đây coi như đã xong). Nói vậy thì có thể thấy để hoàn thiện một nhiệm vụ KH&CN thì tương đối đơn giản và nhanh, gọn, nhẹ. Tuy nhiên, để bắt tay vào thực hiện là vô vàn những gian nan mà không phải ai cũng lường trước đây. Có làm có sai. Về vấn đề này mình sẽ dần chia sẻ ở những cái note khác. Trong phạm vi bài này, mình sẽ đề cập đến 3 vấn đề chính mà mỗi người “nghiên cứu viên” nên biết để làm hành tranh cho mình trong công cuộc thực hiện các nhiệm vụ KH&CN các cấp (ở thời điểm này).

(lấy bông hoa Phi điệp Easo làm minh chứng – mọi thứ đều phải có quá trình, việc nóng vội hay đốt cháy giai đoạn không bao giờ đơm một bông hoa đẹp theo đúng nghĩa của nó. Bông này đã qua thời điểm đẹp nhất)

Thứ nhất, bắt đầu từ việc nhỏ nhất

 

Viết đề xuất nhiệm vụ phải cần bám sát vào các mục tiêu của các nhiệm vụ hay các chương trình hoặc tính thời sự/cấp thiết của những vấn đề trong xã hội có liên quan đến vấn đề/lĩnh vực mình muốn tham gia. Tiếp đến, lên mạng tìm kiếm các thông tin có liên quan, tìm đọc các báo cáo (xem họ đã làm được, chưa làm được gì – nếu có); bắt tay vào viết, viết, và viết (viết – sửa – viết – sửa… nhiều lần); xin ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học, và những lãnh đạo. Bởi mỗi người có góc nhìn riêng nên một đề xuất hay thuyết minh sẽ được đánh giá cao (về mặt chất lượng) khi được sự góp ý từ nhiều người, nhiều góc độ khác nhau. Qua mỗi góp ý, mình chỉnh sửa và lấy đó làm bài học cho những cái sau, từ những cái nhỏ nhất (lỗi chính tả, hay cả từ “văn nói” ) đến cách hành văn cho đúng với văn phong khoa học, …).

 

“Viết” chứ không phải “copy - paste” (chuyện copy-paste và dẫn nguồn mình không đề cập ở đây). Mình nhận thấy, nhiều người (không phải tất cả) bây giờ rất lười đánh máy (viết). Lên mạng tìm kiếm thông tin hay có báo cáo (bản word) là chỉ muốn copy-paste cho nhanh. Rất ít khi chịu khó đánh máy lại. Nên chuyện thiếu sự logic trong đặt vấn đề, hay các nội dung/công việc thực hiện thiếu sự ăn nhập với nhau. Khi copy-paste, mình sẽ ít suy nghĩ đến việc dùng từ hay câu chữ sao cho hợp lý. Có trường hợp (hơn 3 trường hợp) đã có bản cứng (bản in, thậm chí là bản pdf) nhưng lại muốn xin bản word để đỡ phải đánh lại hay từ bản pdf tìm cách chuyển đổi về bản word để đỡ phải gõ lại. KHÔNG muốn bỏ thời gian để đánh lại, suy nghĩ trong cách dùng từ; không muốn viết nhiều; MÀ lại muốn có khả năng viết tốt, viết giỏi. CHUYỆN KHÔNG TƯỞNG.

 

Quan điểm của mình trước nay, mặc dù kế thừa trong nghiên cứu là cần thiết, nhưng cả khi có bản word mình cũng không bao giờ copy-paste. Đánh lại, viết lại. Lấy thông tin đó, dùng từ hay câu theo cách của mình. Mình nghĩ dần dà sẽ cải thiện dần khả năng viết lách của mình. Đó vẫn luôn là tôn chỉ của mình khi liên quan đến viết, dù viết bất cứ cái gì. Vì vậy, mình nghĩ nếu bạn nào muốn theo đuổi sự nghiệp của một người nghiên cứu viên, đặc biệt là theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học NÊN bắt đầu từ những việc nhỏ nhất – tập viết, học viết, và viết (chứ không phải copy-paste).

 

Thứ hai, trung thực

 

Hành trang của một người nghiên cứu viên rất cần tính “trung thực”. Ở một cái note khác, mình có cũng chia sẻ liên quan đến tính trung thực trong nghiên cứu khoa học – liên quan đến chuẩn bị hồ sơ (CV – sơ yếu lý lịch của các thành viên tham gia nhiệm vụ) để đi đấu thầu. Ở góc độ cá nhân, mình không có ý chỉ trích một ai đó, mà chỉ muốn chia sẻ để các bạn trẻ mới ra trường nếu muốn theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học nên học và giữ được tính trung thực trong mọi vấn đề.

 

Có trường hợp, một bạn sinh viên mới ra trường được giao viết một cái báo cáo chuyên đề, khi thời gian gấp gáp, cần phải có báo cáo để làm thủ tục thanh quyết toán (giải ngân), khi đi điều tra thực địa chưa có đây đủ thông tin, thậm chí chưa đi điều tra nhưng vẫn phải có số liệu cho báo cáo. Sau một vài đêm là có báo cáo với các bảng số liệu tương đối đầy đủ (ngon lành cành đào), hay bảo phải thêm cái này (số liệu không có) hôm sau là có ngay. Lãnh đạo nào ai chẳng thích (chắc nghĩ trong bụng, bạn này được, khi mình cần gì [số liệu, báo cáo] là có ngay). Biết rằng, vấn đề giải ngân (ban đầu chỉ cần số lượng và đầy đủ, chưa cần đến chất lượng) và thực trạng viết báo cáo trong một vài đêm (thậm chí là 30 phút hay 1 tiếng/1 báo cáo) đâu đó vẫn hiện hữu trong môi trường của một người nghiên cứu viên.

 

Một lần (đành liều), hai lần, và nhiều lần sẽ trở thành một kỹ xảo (thói quen). Vì vậy, mình nên khuyên các bạn trẻ mới ra trường nên hành trang cho mình tính trung thực không chỉ trong môi trường nghiên cứu mà cũng rất cần trong mọi vấn đề của cuộc sống và “HÃY LÀM ĐÚNG NGAY TỪ ĐẦU”.

 

Thứ ba, nhận dạng nhầm lẫn của chính mình

 

Ở cái note Nhận dạng nhầm lẫn của chính mình mình cũng có chia sẻ về mỗi chúng ta (nghiên cứu viên) cần phải tự ý thức trong việc tự tìm hiểu (thông qua đọc tài liệu, các báo cáo, bài báo, các vấn đề có liên quan,…), và thậm chí tự tập làm phản biện (đề xuất, thuyết minh, báo cáo, bài báo…) để học hỏi được nhiều điều từ những công trình, kết quả của những người đi trước hay ở các đơn vị khác có liên quan đến vấn đề, lĩnh vực mình quan tâm. Kinh nghiệm của người bình duyệt. “Làm người bình duyệt là một hình thức tự mình trau dồi kỹ năng nghiên cứu: nhận dạng nhầm lẫn của người khác cũng có nghĩa là nâng cao kĩ năng nhận dạng nhầm lẫn của chính mình” [1]. Theo đó, mình luôn tự ý thức trong việc tập đọc, tập góp ý, tập làm phản biện từ các đề xuất nhiệm vụ, thuyết minh nhiệm vụ, các báo cáo sản phẩm (chuyên đề, bài báo, báo cáo mô hình, …), báo cáo tổng kết nhiệm vụ hay thậm chí là các luận án (thạc sĩ, tiến sĩ). Qua đó, biết và học hỏi thêm được nhiều điều (những kiến thức mới, những cái sai sót), đúc rút kinh nghiệm, và nhằm hạn chế dần những thiếu sót hay những nhầm lẫn của mình trong PHẬN một người “nghiên cứu viên”.

 

Trong phạm vi cái note này, mình chia sẻ một vài thông tin để các bạn muốn theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học theo đúng nghĩa nên (i) bắt đầu từ những việc nhỏ nhất (tập viết, viết, và viết), (ii) trung thực trong mọi vấn đề từ công việc nghiên cứu đến mọi vấn đề của cuộc sống, và (iii) nâng cao khả năng nhận dạng nhầm lẫn của chính mình thông qua những sai sót của người khác. Đây cũng là những bài học cười ra nước mắt, thậm chí là xương máu (mất chữ tín, mất tài chính) của cá nhân mình. Hy vọng sẽ là thông tin hữu ích cho một ai đó nếu muốn quan tâm.

Hẹn gặp lại ở cái note tiếp theo trong chuỗi Bước đầu nghiên cứu khoa học. Trân trọng!

 

 

======================== 

[1] Nguyễn Văn Tuấn (2013). Từ nghiên cứu đến công bố - Kỹ năng mềm cho nhà khoa học. Nxb Tổng hợp TP HCM, tr 31

Read More

Tính trung thực

Cuộc sống này phải lấy tính trung thực là nền tảng của tất cả các mối quan hệ, cho dù là ngành nghề, công việc gì hay mối quan hệ cá nhân (bạn bè, anh chị em ruột thịt, hàng xóm láng giềng...).

Cuộc sống là một chuỗi khổng lồ các mối quan hệ chằng chịt. Và, tất cả chúng ta đều phải dựa vào nhau để sống. Không ai có thể tách rời nhau khỏi bất kỳ mối quan hệ nào. Cũng chính bởi những mối quan hệ như vậy, con người (nhiều người) đã chẳng màng tới duy trì và phát triển những mối quan hệ theo đúng nghĩa. Thay vì nâng cao chất lượng mối quan hệ, đặc biệt là ngay những mối quan hệ thân thiết, anh em ruột thịt, bà con lối phố, hàng xóm láng giềng... thì nhiều con người bán rẻ lương tâm (toàn thú tính), hại người, hại đời. Chỉ vì những lợi ích cá nhân mà “bất tín” với bạn bè; “bất nghĩa” với anh em ruột thịt; và “bất nhân” với hàng xóm láng giềng. Đó là chuỗi những hành vi vô liêm sỉ, bỉ ổi trong câu chuyện “rước hổ về nhà” sẽ dần dà được làm sáng tỏ.

Bất nhân

Được cả gia đình. Sống ở đâu đều để lại những tai tiếng đến đó. Sống mà để cho hàng xóm láng giềng phải từ mặt, xa cách. Có chăng cũng chỉ là “xa mặt cách lòng”. Bởi những gì mà chúng nó “sống đểu giả” hàng xóm làng giềng biết hết đâu phải nói ra làm gì nhiều cho mất thời gian. Những con người sống mà chẳng được lòng một ai. Hàng xóm láng giềng đều ghét thì phải nghĩ, nhìn nhận về mình chứ? Đằng này cứ nghĩ hàng xóm láng giềng toàn người ngu hết hay sao? Lừa bịp. Khẩu phật tâm tà. Thật quá bỉ ổi. Những con người sống “bất nhân” với hàng xóm láng giềng thật chẳng đáng sống. Xã hội cần phải dần đào thải những con người như vậy.

Bất nghĩa

Không chỉ “sống đểu giả” với hàng xóm láng giềng “bất nhân”, mà ngay với anh em ruột thì cũng từ mặt nhau thì quả là “bất nghĩa”. Con người bất nghĩa với cha mẹ, anh em ruột thịt có đáng sống không? Chỉ vì những lợi ích cá nhân, ăn chia không đều mà đánh chém nhau. Gia đình, con cái phải từ mặt nhau. Cả dòng họ (họ nội) có hơn chục anh chị em (do người cha có 2 vợ) nhưng chẳng thể chơi, đoàn kết anh em được với một ai cả. Lẽ vì sao? Phải chăng người anh cả (nhà nó là cả) khôn hết phần anh em uh? Từ khi bố mất, muốn toàn quyền quyết định, tự trị uh? Nhưng không. Sống đã đểu. Ai nghe. Chẳng một ai theo. Không một ai nghe. Ngày rằm ngày giỗ mạnh ai người nấy làm. Cả coi như không có. Thế đấy. Sống với nhau, ăn ở với nhau, và cũng một chỗ chui ra nhưng “đểu” với nhau thế đấy. Không “bất nghĩa” làm sao được đây?

Bất tín

Tình bạn thuở trẻ trâu thật ngây thơ trong sáng biết nhường nào. Sẽ chẳng có gì đáng bàn, đáng nói nếu không chỉ vì lợi ích cá nhân (của gia đình) mà “bất tín” bán rẻ lương tâm, bán rẻ nhân cách. Đánh đổi đi những gì trong sáng, ngây thơ của tình bạn bằng những việc lấn chiếm, những cuộc cãi vã, kiện tụng; những hành vi vô liêm sỉ, bỉ ổi nhất trần đời mà tôi được biết.

Đâu phải mỗi mình tôi, gia đình tôi, nhiều người bạn (bạn cùng trang lứa), nhiều gia đình khi có dính líu một chút gì tới nhà “nó” thì chẳng chóng thì chầy cũng bị “nhà nó” quay lại cắn “trở mặt như trở bàn tay”. Bạn bè thì chẳng chơi được với một ai lâu dài, bởi những cái “khôn vặt”, khôn hết phần người khác, chỉ chơi khi được lợi (người khác thiệt), và chỉ có thể chơi được một lần, chơi dựa vào những lợi ích cỏn con, lợi ích trước mắt (bán rẻ lương tâm, bán rẻ nhân cách). Trái đất tròn. Đâu phải sống cho riêng mình? Ấy vậy. Sống mà để lại những tai tiếng (ô uế) cho người đời chê cười thì quả phí một đời người. Con cháu sẽ ra sao khi cha mẹ chúng sống toàn để lại những điều ác? Có phải “nhà nó” chưa thể nghĩ đến điều đó. Sống mấy đời người. Mỗi thế hệ lại để những “ô nhục” riêng. Người ta ngày ngày tích đức để cho con cháu. Mình (nhà nó) ngày ngày tích những “ô uế” cho xã hội cười chê. Nhục. Thật nhục. Buồn. Thật buồn.

Bạn bè chơi với nhau cũng sớm từ mặt nhau. Đi đường có nhìn thấy nhau (tôi và nhiều người) cũng coi như chẳng có “nó”. Như vậy, có đáng sống không? Thật buồn cho xã hội có những con người như vậy. Tuy nhiên, ở đâu cũng vậy. Thời nào cũng vậy. Xã hội có người này người kia. Xã hội phân tầng. Chẳng hiếm gặp những con người thuộc “tầng đáy”. Những việc làm, những hành động hàng ngày thật “nhơ nhuốc” đáng để xã hộ đào thải dần.

Những con người “bất nhân”, “bất nghĩa”, và “bất tín” ở trên đời cần sớm phải đào thải (diệt trừ). Bởi, “sống trên đời sống cần có một tấm lòng” - Trịnh Công Sơn. Sống trên đời phải lấy tính trung thực làm nền móng của tất cả các mối quan hệ. Qua chuỗi câu chuyện “rước hổ về nhà” ai đó biết được, có chơi với “chúng nó” biết được mục đích thật sự của “chúng nó - lợi dụng” để có thể tránh được hoặc kiểm soát được tình hình, hoặc ít nhất cũng không để “chúng nó” lợi dụng.

Read More

Ai cho anh liêm chính!

V

ới những ai đã và đang nghiên cứu khoa học theo đúng nghĩa, đặc biệt những người mới tiếp cận và theo đuổi con đường nghiên cứu, không thể không suy nghĩ về vấn đề “trung thực”, “liêm chính” trong nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, với thực tại về cơ chế và môi trường cho nghiên cứu thì khó mà “trung thực”, “liêm chính” được? Trong số hơn 11.000 GS, PGS được phong từ 1976 đến hết 2014, chỉ có khoảng 4.100 người (chiếm khoảng 37,3%) làm trong các đại học. Số còn lại hoặc là nghỉ hưu, đã mất hoặc là làm việc trong các cơ quan công quyền và quản lý (1). Tại sao năng suất khoa học của Việt Nam quá tồi trong khi có nhiều “sĩ ưu” như thế? (2)... Đã nói lên được thực tại cơ chế và môi trường nghiên cứu khoa học hiện nay ra sao? như thế nào?

Trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao có đoạn:

“ ... Tao muốn làm người lương thiện!

Bá Kiến cười ha hả: Ồ tưởng gì! Tôi chỉ cần anh lương thiện cho thiên hạ nhờ.

Hắn lắc đầu:

Không được! Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện nữa. Biết không! Chỉ có một cách... biết không! ...”.

Trong câu chuyện, vì hoàn cảnh xã hội mà Chí Phèo không thể là người lương thiện được nữa. Và khi, ai đó đã không trung thực và liêm chính ngay từ đầu (một sự mất tín vạn sự mất tin), đặc biệt những người mới bước vào và theo đuổi con đường nghiên cứu thì rất khó có những “đột phá”, để không bị sao nhãng bởi những cám dỗ cuộc đời. Đến lúc anh muốn liêm chính, thì AI CHO ANH TRUNG THỰC và LIÊM CHÍNH (mượn câu của Chí Phèo), vì cơ chế và môi trường đã như vậy, mình anh không thể thay đổi được. Quay lại câu chuyện, thiết nghĩ vấn đề “trung thực và liêm chính” trong khoa học với mỗi người hãy trung thực và liêm chính với bản thân mình trước, rồi hãy hy vọng sống và làm việc có trách nhiệm cho xã hội. Bởi vì mưu toan cuộc sống, những NHU CẦU vượt quá KHẢ NĂNG vốn có nên khó có thể làm ĐÚNG, TRUNG THỰC và TRÁCH NHIỆM ngay từ đầu. Trừ phi, một số trường hợp họ đã không màng đến TIỀN BẠC nữa (kiếm đủ rồi), mà chú trọng trong đến những DANH VỌNG để lưu danh sử sách.

Khó còn ở chỗ, khi ai đó đã không màng (đặt nặng) TIỀN BẠC nữa, chuyện của nhà mình xong rồi, còn cháy nhà hàng xóm thì mặc kệ. Được mấy ai không màng tới những mưu toan cuộc sống? mấy ai đã dành bao nhiều “tiền tài vật lực” để gieo trồng mà đến ngày gặt hái không thu lại? mặc cho xã hội ta cứ “mất tiền mua mâm thì đâm cho thủng”. Cho nên, đã là cơ chế và thực tại môi trường nghiên cứu đã vậy, “CÓ NÊN vì đuổi một vài con chuột (cá nhân) mà đang tâm ném vỡ một cái bình quý không?” (3).

Xin được nhàm lời, cá nhân chưa là gì, chưa làm được gì, cũng chưa kinh qua, chỉ là cóp nhặt mấy ý đưa ra cảm nhận riêng, mong được bỏ quá cho.

Read More

Xỏ nhầm giầy

H

ôm trước thực sự mình bất ngờ, cảm thấy “choáng” khi biết tập san KH&CN địa phương có đăng bài (1), với nội dung bài báo mà tôi gửi đăng trên tạp chí NN&PTNT. Sau 3 lần gửi 2 chuyên gia (PGS) góp ý, chỉnh sửa; 2 lần bình duyệt bài báo và 1 lần tổng biên tập tạp chí góp ý (thời gian khoảng 4 tháng), nay bài báo đã được đăng trên Tạp chí NN&PTNT (2), hoặc bản scan đăng trên Web của Viện (3).

Quay lại câu chuyện, thực sự tôi không muốn nhắc đến chuyện “xỏ nhầm giầy” mà bài ĐẠO VĂN tôi có nêu (4). Tuy nhiên, như một lời khẳng định về tác giả chính và nhóm thực hiện bài báo (2) với bài báo đăng trên đặc san KH&CN địa phương (1) là có hay không tình huống “xỏ nhầm giầy”? Xin được không nói thêm gì nữa, coi đây là một trải nghiệm nho nhỏ và hiểu thêm về thực trạng “đạo văn” mà giới nghiên cứu, cộng đồng đã bàn tới trong thời gian qua (5).

Qua đây, bản thân cũng nhận thấy rằng, làm việc gì cũng cần “trung thực và liêm chính”, đặc biệt trong môi trường nghiên cứu khoa học. Tuy rằng, bản thân chưa làm được gì nhưng cũng từng nghĩ, luôn luôn suy nghĩ và cố gắng hành động đúng chừng mực nhất có thể, bởi vì cuộc sống, công việc và sự nghiệp còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố tổng hòa xã hội, mà cá nhân đang sống trong môi trường đó nếu không theo cái guồng máy đó thì sẽ bị bật ra bất cứ khi nào. Từ góc độ của mỗi cá nhân, hiểu được, nhận thức được tính “trung thực và liêm chính” đến đâu và áp dụng trong từng vấn đề, môi trường làm việc, cuộc sống và sự nghiệp như thế nào khó có thể định lượng được. Tôi nghĩ rằng, cá nhân mỗi người hãy “trung thực và liêm chính” với chính bản thân mình trước, làm việc gì không cảm thấy hổ thẹn với “lương tâm”.

Xin được trích lại câu nói nổi tiếng của Al Gore (5) “Nền tảng của nghiên cứu khoa học dựa vào tín nhiệm của quần chúng và liêm chính trong hoạt động khoa học”. Hy vọng vào một bộ phận không nhỏ trong cộng đồng nghiên cứu khoa học nói chung cần “trung thực và liêm chính”, đặc biệt những ai đang chập chững bước vào con đường nghiên cứu khoa học. Đừng để một chút “hư danh hão huyền” mà sau này áy náy, hổ thẹn với lương tâm; để lại những “ô danh” cho thiên thu vạn đại cười chê.

Người viết tin bài không có ý gì và cũng chưa nghĩ được huống chi là làm được gì. Khi đọc cuốn sách: Thép đã tôi thế đấy! (6) có đoạn trích rất hay, muốn trích lại “cái quý nhất của con người ta là sự sống. Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay có thể nói rằng: tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người ...”

Read More

179 giáo sư ra tòa vì đạo văn!

B

ài viết dưới đây (1) cho biết, 179 giáo sư thuộc 110 trường Đại học của Hàn Quốc vừa bị khởi tố về tội đạo văn. Đây có thể coi là một xì căng đan lớn trong cộng đồng nghiên cứu khoa học. Với chiêu thức “thay bìa in sách”, tức lấy cắp trắng trợn hoặc sửa chữa công trình của người khác làm của mình rồi xuất bản thành sách, lấy đó làm “thành tựu” để tạo cơ sở cho việc tiếp tục thăng tiến (1).

Có thể nói tính “liêm chính” của một bộ phận không nhỏ những người đang làm trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, đặc biệt tham gia công tác giảng dậy luôn đi ngược (tỷ lệ nghịch) với những danh xưng phù phiếm. Tính “trung thực và liêm chính” không tương xứng với các học vị, học hàm của các vị đang có. Sự “háo danh” muốn thăng tiến nhanh mà không hề muốn trải qua những gian truân, đôi khi biết nhưng muốn thành danh sớm mà làm khác đi những luân thường đạo lý vốn có nên những dây thần kinh “xấu hổ” cho những ô danh của các vị bị “mất”, “đứt” đi từ bao giờ. “Các vị hãy nhớ rằng trước khi dám bắt tay vào đào tạo một con người, bản thân mình phải tự làm người đã, phải tìm thấy ở mình tấm gương cần đề xuất”, “Con người chỉ có thể trở thành người là nhờ giáo dục” (2) ấy vậy mà các vị hàng ngày đứng gia giảng kiến thức, truyền đạt đạo lý làm người cho bao thế hệ mà không hề mảy may hổ thẹn với lương tri?

Mới đây (3) một vị giáo sư gây rối trên chuyến bay Thượng Hải – New York cho thấy, những ứng xử, cái tầm “lùn” không xứng với học vị, học hàm của vị này.  Phải chăng đây là mẫu “nhân cách” bấy lâu nay mà vị này gây dựng? Biết rằng các yếu tố môi trường sống xung quanh có ảnh hưởng không nhỏ tới sự hình thành và phát triển của nhân cách mỗi cá nhân. Thiết nghĩ, những ứng xử của vị này đi ngược với “nhân cách” tương xứng với học hàm, học vị theo đúng nghĩa của nó. Câu nói của Karl Marx “bản thân nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục” rất đúng và phù hợp trong trường hợp này. Đừng vì một chút “hư danh phù phiếm” mà sau này áy náy, hổ thẹn với lương tâm; để lại những “ô danh” cho thiên thu vạn đại chê cười.

Khi đọc cuốn sách “Thép đã tôi thế đấy” (4) có đoạn trích hay và có ý nghĩa, thấy phù hợp với ý câu chuyện muốn đề cập, xin được trích lại “cái quý nhất của con người ta là sự sống. Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay có thể nói rằng: tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người ...”   

====================================================================

(1) http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/279109/179-giao-su-ra-toa-vi-dao-van.html

(2) Lê Hồng Sâm, Trần Quốc Dương (bản dịch), E’mile hay là về giáo dục, Nxb Tri thức, 2010.

(3) http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/277907/giao-su-doi-ngoi-ghe-hang-nhat-tren-may-bay-bi-sa-thai.html

(4) Nicolai Ostrovski (bản dịch ), Thép đã tôi thế đấy, (quyển 1), Nxb Trẻ.

Read More

Tính trung thực trong nghiên cứu khoa học - một góc khía cạnh khác

T

ình cờ đọc được báo cáo tổng kết dự án của Viện nghiên cứu (đơn vị cũ mà tôi đã có thời gian công tác), xin không bàn đến bố cục, cũng như chất lượng của báo cáo (mặc dù cá nhân thấy có nhiều bất cập, nhiêu khê) mà đề cập đến danh sách các thành viên tham gia chính (cộng tác viên) thực hiện dự án. Chuyện là, trong hồ sơ (có danh sách, sơ yếu lý lịch - CV) và báo cáo tổng kết có danh sách các thành viên tham gia chính, tuy nhiên trong số đó có những thành viên là KS và ThS cũng đã chuyển công tác sang các đơn vị khác (trường hợp này cũng có thể được), điều đáng nói là có thành viên có tên tuổi (PGS. TS) nhưng đã mất cách đây hơn 2 năm trong khi thời gian thực hiện dự án từ tháng 7/2014 đến 12/2015 (sau khi thành viên kia đã mất hơn 1 năm) mà nhóm thực hiện vẫn “làm ngơ” đưa vào để tăng sức nặng khi xét duyệt hồ sơ cũng như trong quá trình nghiệm thu cấp cơ sở, cấp chủ quản (đơn vị chủ quản). Qua đây có thể thấy, trong lúc xét duyệt hồ sơ đấu thầu (trường hợp đấu thầu), hoặc chỉ định thầu đã “có vấn đề” ngay trong nhóm thực hiện (đơn vị nghiên cứu) và nhóm xét duyệt hồ sơ (đơn vị chủ quản). Câu hỏi đặt ra là tính trung thực trong xây dựng thuyết minh, xét duyệt hồ sơ, quá trình triển khai và nghiệm thu đề tài của đơn vị nghiên cứu đến đâu? Cũng như tính trung thực trong nghiên cứu khoa học như thế nào? Xin không được đề cập đến những bất cập trong quá trình triển khai đề tài vì động chạm nhiều đến cơ quan công quyền, một dịp khác sẽ trao đổi thêm.

Mới đây Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Đinh Thế Huynh (1) cho biết, sẽ tổ chức đấu thầu các đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước trong giai đoạn tới. Việc đấu thầu sẽ hiệu quả khi cách thức đấu thầu như thế nào? để hạn chế cái gọi là “ma trận quân xanh, quân đỏ” (2) trong đấu thầu. Để tìm được đơn vị, tổ chức, nhóm thực hiện, cá nhân có “đủ tâm, đủ tầm” thực hiện các đề tài cấp Nhà nước; qua đó hạn chế những khuyết điểm mà ông Đinh Thế Huynh (1) chỉ rõ: (i) nghiên cứu kiểu “xỏ chân gầm bàn”, ít đi vào thực tế hoặc đi vào thực tế nhưng không hiệu quả; (ii) chậm hoàn thành các đề tài nghiên cứu; và (iii) chất lượng nghiên cứu hạn chế, những vấn đề lý luận chậm được kết luận, không gắn lý luận với chính sách.

Khi đi trên đường Hà Nội qua các điểm thi công nhà ga của dự án tuyến đường sắt Cát Linh - Hà Đông có thấy treo tấm băng rôn “HÃY LÀM ĐÚNG NGAY TỪ ĐẦU” sau khi đã xảy ra một số vụ tai nạn liên quan đến dự án trong quá trình thi công. Hi vọng sau khi nhận thức được điều đó các đơn vị tổng thầu sẽ làm (hành động) đúng như những gì đã nhận thức và phô diễn qua các tấm băng rôn. Qua đây cũng mượn tấm băng rôn trên để hi vọng rằng việc đấu thầu các đề tài các cấp (cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp địa phương) và trong quá trình triển khai đề tài cũng “hãy làm đúng ngay từ đầu” để kết quả nghiên cứu đi vào thực tiễn có hiệu quả, đem lại lợi ích thiết thực và tránh lãng phí tiền thuế của dân đóng góp.

Read More