Đã nghèo còn gặp cái eo

T

hảm họa formosa Hà Tĩnh đã để lại hậu quả nặng nề cho người dân 4 tỉnh ven biển miền Trung và nó còn ảnh hưởng lâu dài, sâu rộng đến môi trường biển, đa dạng sinh học, đặc biệt nguồn lợi thủy hải sản, mà hàng triệu ngư dân ven biển đang có cuộc sống phụ thuộc chính vào những nguồn lợi này. Trong khi đó, chúng ta chưa đủ công cụ, năng lực để đánh giá những thiệt hại, hậu quả lâu dài, tiềm ẩn mà formosa gây ra trong thời gian qua. Có chăng chỉ là những con số, báo cáo giản đơn nhằm để lấy lòng dư luận.

Kinh doanh du lịch ven biển bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau thảm họa formosa 
(Ngư Thủy Bắc)

Ở các bài trước, tôi có đề cập đến những ngư dân ven biển (đánh bắt thủy hải sản, các hộ kinh doanh thủy hải sản, kinh doanh du lịch...) ở Cửa Lò (Nghệ An), Nghi Xuân, Thiên Cầm (Hà Tĩnh), Lệ Thủy (Quảng Bình), Cửa Việt (Quảng Trị). Sản lượng đánh bắt suy giảm, thủy hải sản bán không ai mua, kinh doanh du lịch thất thu, nuôi trồng thủy sản thì bị ô nhiễm, giá rớt thê thảm... Đó là một trong vô vàn những khó khăn mà người dân đã, đang và sẽ đối mặt với những hậu quả nặng nề, nghiêm trọng mà formosa gây ra.

Mới đây, bước vào dịp khai giảng năm học mới, hàng nghìn học sinh các cấp (mầm non, tiểu học, THCS) ở các xã ven biển thuộc Kỳ Anh (Hà Tĩnh) đồng loạt không tới trường khai giảng năm học mới, không đến lớp với lý do phụ huynh các cháu muốn địa phương thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ sau sự cố môi trường biển [2]. Trong khi nguồn sinh kế của họ có thể nói bị ảnh hưởng trực tiếp, nghiêm trọng (thất thu) và ngư dân vẫn “gác mái xuôi chèo” sau hơn 4 tháng sau sự cố formosa. Với nguồn thu chính từ thủy hải sản (ngư nghiệp), muối (diêm nghiệp), kinh doanh các sản phẩm thủy hải sản, kinh doanh du lịch ven biển... đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các chi phí sinh hoạt hàng ngày, hoạt động và đầu tư sản xuất, chi phí cho con em đến trường... cũng từ đó bị ảnh hưởng nhiều, làm đảo lộn cuộc sống, sinh hoạt của hàng triệu ngư dân. Câu chuyện đồng loạt nhiều phụ huynh các xã ven biển huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Quảng Bình không cho con em đến lớp đều có cái lý “riêng” của họ. Trong khi đó, các bộ ngành liên quan (Bộ TM&MT, Bộ Y tế...), các nhà khoa học... đến việc công bố kết quả hiện trạng môi trường biển sau thảm hoa formosa thì vẫn chỉ là “chờ đợi trong hư vô”. Họ đùn đẩy quả bóng “trách nhiệm” cho nhau. Theo hội đồng khoa học, nước biển miền Trung đã “đạt chuẩn” cho hoạt động bơi lội, nuôi trồng thủy sản, riêng cá biển đã an toàn hay chưa thì “cần chờ thêm nghiên cứu từ Bộ Y tế”. Còn Bộ Y tế thì chưa có kết luận cuối cùng về các mẫu hải sản, nước ăn, rau... ở vùng biển bị ảnh hưởng và lân cận có ở mức an toàn hay không? Kết quả còn nhiều “bất nhất”, đặc biệt chưa có kết luận việc “thủy hải sản đã ăn được hay chưa”?.

Bãi biển Cửa Lò thưa thớt khách sau thảm họa formosa

Người dân thì vẫn “trông chờ trong hư vô” những kết luận cuối cùng về hiện trạng môi trường biển sau “thảm họa môi trường”, “thảm họa formosa Hà Tĩnh” gây ra cho hàng triệu ngư dân 4 tỉnh ven biển trong thời gian qua. Cuộc sống của họ bị đảo lộn, sinh kế bị ảnh hưởng nghiêm trọng, con em họ phải nghỉ học thay vì cắp sách đến trường như bao học sinh khác ở mọi miền tổ quốc khi năm học mới bắt đầu... Có về các địa phương ven biển mới thấy hậu quả nghiêm trọng mà thảm họa formosa gây ra, người dân cơ cực đủ đường. Đúng là đã nghèo còn gặp cái “eo”. Cuộc sống vốn đã cơ cực đủ đường. Ấy vậy, nay người dân có kiếm được con tôm, con cá cũng khó bán. Ăn cũng sợ bị nhiễm hóa chất. Có muốn tắm biển cũng phải e dè. Nguồn thu từ đánh bắt thủy hải sản, diêm nghiệp bao đời nay giờ bị đảo lộn, thất thu. Họ phải sống ra sao khi môi trường biển bị ô nhiễm sâu rộng, lâu dài; nguồn lợi thủy hải sản, đa dạng sinh học suy giảm; sinh kế của hàng triệu ngư dân bị đảo lộn... nếu các cơ quan ban ngành không có những giải pháp căn cơ thì thảm họa formosa còn để lại hậu quả nghiêm trọng mà con cháu chúng ta phải gánh chịu đời đời.

Có thể thấy rằng “hiệu ứng domino formosa” đã, đang và sẽ để lại những hậu quả nghiêm trọng, sâu rộng đến môi trường biển, môi trường sinh thái, nguồn lợi thủy hải sản, đa dạng sinh học... đặc biệt hơn cả, ảnh hưởng nặng nề, nghiêm trọng sâu rộng tới cuộc sống, sinh kế của hàng triệu ngư dân các tỉnh ven biển miền Trung từ khi thảm họa formosa Hà Tĩnh gây ra. Người dân đang mỏi mòn “chờ”, “đợi”, có lẽ “chờ đợi trong hư vô” những kết luận cuối cùng về hiện trạng môi trường biển, về “thủy hải sản tại 4 tỉnh ven biển miền Trung đã ăn được hay chưa?” từ các bộ ngành có liên quan. Bởi sinh kế hàng triệu ngư dân ven biển vẫn gánh chịu những hậu quả nặng nề từ thảm họa formosa gây ra, mà chưa biết đến bao giờ, đến khi nào cuộc sống, sinh kế của họ mới có thể ổn định lại. Hậu quả đó còn kéo dài, dai dẳng hàng thập kỷ mới phần nào nguôi ngoai được những mất mát cả về vật chất lẫn tinh thần mà người dân, con người Việt Nam phải trải qua.

====================================================================

[1] Tựa đề bài viết “đã nghèo còn gặp cái eo” mà người viết bài này đã “cóp nhặt” sau khi đọc bài viết trên mạng, thấy hay và mượn đó làm tựa đề cho bài viết của mình.

[2] http://vnexpress.net/tin-tuc/giao-duc/phu-huynh-dong-loat-khong-cho-ca-nghin-hoc-sinh-di-khai-giang-3463512.html

Read More

Hiệu ứng domino formosa Hà Tĩnh

F

ormosa Hà Tĩnh được coi là một thảm họa môi trường nghiêm trọng đến tài nguyên, nguồn lợi thủy hải sản, môi trường sinh thái, đặc biệt sinh kế người dân ven biển các tỉnh miền Trung, trong đó người dân ven biển 04 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế ảnh hưởng nặng nề, nghiêm trọng từ chất thải đổ ra biển từ formosa Hà Tĩnh.

Ở bài trước, tôi có dùng thuật ngữ “hiệu ứng dimono formosa Hà Tĩnh” để nói lên những ảnh hưởng trước mắt và lâu dài mà formosa gây ra, từ môi trường sinh thái biển bị ô nhiễm, nguồn lợi thủy hải sản, đa dạng sinh học bị suy giảm... đến sinh kế người dân có cuộc sống phụ thuộc trực tiếp và gián tiếp đến nguồn lợi từ biển đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Mới đây (22/8), Bộ trưởng Trần Hồng Hà cũng đoàn đại biểu liên ngành, cùng các nhà khoa học họp hội nghị “công bố kết quả hiện trạng môi trường biển” tại Quảng Trị sau thảm họa formosa Hà Tĩnh. Theo hội đồng khoa học, nước biển miền Trung đã “đạt chuẩn” cho hoạt động bơi lội, nuôi trồng thủy sản, riêng cá biển đã an toàn hay chưa thì “cần chờ thêm nghiên cứu từ Bộ Y tế” [1]. Trước đó, formosa Hà Tĩnh đã nhận lỗi và bồi thường 500 triệu USD do đã gây ra sự cố hủy hoại môi trường vào tháng 4/2016 tại 04 tỉnh ven biển miền Trung, làm cá chết bất thường, ảnh hưởng tới an ninh, môi trường, xã hội [2]. Còn Bộ Y tế [3] chưa có kết luận cuối cùng về các mẫu hải sản, nước ăn, rau... ở vùng biển bị ảnh hưởng và lân cận có ở mức an toàn hay không? Kết quả còn nhiều “bất nhất”, đặc biệt chưa có kết luận việc “thủy hải sản đã ăn được hay chưa”?. Đó là những gì mà Bộ TN&MT, Bộ Y tế đưa ra sau một thời gian dài lấy mẫu, kiểm tra, đánh giá những ảnh hưởng trước mắt và lâu dài do formosa gây ra.

Cừa Lò - Nghệ An

Điều quan trọng, chưa có những đánh giá, báo cáo những ảnh hưởng trước mắt và lâu dài do formosa gây ra đối với nguồn tài nguyên biển, nguồn lợi từ biển, nguồn đa dạng sinh học, đặc biệt ảnh hưởng tới sinh kế người dân ven biển. Trong khi đó, có đi về các địa phương bị ảnh hưởng bởi thảm họa formosa mới biết người dân cơ cực như thế nào? Tôi có dịp đi 3 tỉnh ven biển có ảnh hưởng bởi thảm họa formosa để thấy thực tế nó không đơn giản như ông nọ, bà kia nói. Đến Cửa Lò (Nghệ An) hỏi người dân kinh doanh nghỉ mát mới biết những thổn thất nặng nề như thế nào, có tháng hầu như thất thu, đặc biệt vào tháng 5 thì hầu như rất ít người dân địa phương, khách thập phương qua tắm biển, ăn hải sản. Tháng 6, 7, 8 thì chỉ có rất ít người dân địa phương đưa ra đình tới nghỉ cuối tuần, tắm biển và ăn hải sản. Đó là những người kinh doanh du lịch, nghỉ dưỡng. Còn những ngư dân hàng ngày đánh bắt (gần bờ, xa bờ) đều ảnh hưởng tới nguồn sống, nguồn thu nhập chính. Bởi sản lượng thủy hải sản đánh bắt đều giảm so với trước, quan trọng hơn, nguồn lợi sau những ngày vất vả trên biển về đất liền rất khó bán, có chăng bán với giá “rẻ như bèo”, kiểu vừa bán vừa cho. Thu không bù chi.

Bãi biển Cửa Lò (sáng 22.8.2016) sau thảm hoa môi trường formosa Hà Tĩnh

Hà Tĩnh

Vào Nghi Xuân, như ở bài trước tôi có đề cập. Mặc dù không ảnh hưởng bởi nước ô nhiễm đến nuôi trồng thủy sản, nhưng ảnh hưởng đó làm giá cua (của biển nuôi dưới tán rừng ngập mặn) rớt giá thê thảm (dưới 50% so với trước đó), nên nuôi không có lời. Còn những nguồn lời từ đánh bắt tự nhiên, ít nhiều cũng bị ảnh hưởng bởi tâm lý người dân khi cá chết hàng loạt do những chất độc mà formosa xả thải vào hồi tháng 4.

Ở Cẩm Dương cũng không phải ngoại lệ, khi các cửa hàng kinh doanh hàng quán ven biển, đặc biệt là khu nghỉ mát Thiên Cầm, khách khứa địa phương và thập phương đều giảm đáng kể.

-       Tôi có hỏi một cửa hàng mà trước đó hàng ngày vào mùa nghỉ mát khá đông khách.

-       Trước đó, có ngày hàng chục chiếc xe ô tô đầu hai bên đường vào ăn hải sản. Nhưng từ khi formosa xả thải đến giờ cả ngày không có một chiếc xe ô tô nào đến ăn hải sản luôn. Có chăng chỉ có một vài khách khứa quen ngay đây thi thoảng vẫn ra nhậu nhẹt, gọi mấy con cua, ghẹ, mực... - Cô nói.

Thực sự, đó là một tổn thất không chỉ cho những người kinh doanh dịch vụ mà quan trọng hơn những ngư dân hàng ngày bám biển rất khó để đảm bảo cuộc sống thường nhật, làm đảo lộn cuộc sống do khó bán thủy hải sản đánh bắt. Vào đây tôi biết thêm thông tin về chất thải formosa chôn lấp “chộm” tại bãi rác Thiên Cầm. Nghe chú Chủ tịch hội Nông dân Cẩm Dương nói, mỗi xe chở chất thải ra đây chôn lấp được trả 2 triệu đồng từ formosa. Đó chỉ là một trong số ít những bao chất thải rắn nguy hại tới môi trường đất, nước... mà formosa Hà Tĩnh gây ra trong thời gian qua.

Ngư dân sau một chuyến đi biển tại Cẩm Dương, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh 

Lệ Thủy - Quảng Bình

Tại bãi biển Ngư Thủy Bắc (Lệ Thủy, Quảng Bình) mà bữa trước tôi có đề cập, kết quả cũng chẳng khả quan hơn là bao. Từ đợt formosa Hà Tĩnh xả thải, gây ô nhiễm môi trường biển, cá chết hàng loạt tại 4 tỉnh miền Trung, người dân ít tắm, thủy hải sản đắt bắt (gần bờ, xa bờ) cũng rất khó bán, có bán được cũng chẳng được là bao. Vừa bán vừa cho. Đó là thực trạng những hộ dân kinh doanh nhỏ tại bãi biển Ngư Thủy Bắc, mới biết hậu quả mà formosa xả thải nghiêm trọng như thế nào, đặc biệt ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế người dân ven biển có cuộc sống phụ thuộc vào nguồn thủy hải sản ven bờ.

Quang cảnh tại bãi biển Ngư Thủy Bắc sau thảm họa formosa Hà Tĩnh

Cửa Việt - Quảng Trị

Tôi cũng có dịp vào cửa Việt, nơi mà đoàn đại biểu liên ngành cấp cao sau khi công bố kết quả hiện trường môi trường biển tại Quảng Trị (22/8) có xuống tắm và ăn hải sản. Khi đó 2 anh em cũng có ra biển Cửa Việt nhưng trời đã nhá nhem tối nên cũng chẳng xuống tắm được. Nhưng cuộc sống, sinh hoạt, sản xuất, đặc biệt liên quan đến đánh bắt thủy hải sản cũng như kinh doanh cũng chẳng khấm khá cho mấy. Người dân thất thu mọi mặt, từ đánh bắt thủy hải sản đến kinh doanh dịch vụ thủy hải sản, tắm biển...

Người dân đang mỏi mòn “chờ”, “đợi” câu trả lời cho câu hỏi “thủy hải sản tại 4 tỉnh ven biển miền Trung đã ăn được hay chưa?” từ các bộ ngành có liên quan. Bởi sinh kế người dân ven biển chịu ảnh hưởng nặng nề từ thảm họa môi trường đó, mà chưa biết đến bao giờ, đến khi nào cuộc sống, sinh kế có thể ổn định lại. Hậu quả đó còn kéo dài, dai dẳng hàng chục năm mới phần nào nguôi ngoai được những mất mát cả về vật chất lẫn tinh thần.

Không thể phát triển kinh tế bằng mọi cách. Bằng hủy hoại tài nguyên biển, tài nguyên đa dạng sinh học. Nếu cần thiết có thể đóng cửa vĩnh viễn formosa Hà Tĩnh. Bởi môi trường nước, đất, không khí, môi trường biển ô nhiễm... thì môi trường đã chết. Cá chết, biển chết, môi trường chết thì đất nước sao có thể hưng thịnh đời đời.

 ===================================================================

[1] http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/bo-truong-tran-hong-ha-tam-bien-duoi-mua-3456602.html

[2] http://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/chinh-tri/313134/formosa-lam-ca-chet-boi-thuong-500-trieu-usd.html

[3] http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20160823/bat-nhat-ket-qua-kiem-tra-hai-san-mien-trung/1159822.html

Read More

Bãi biển và hiệu ứng formosa

H

ôm vừa rồi, tôi có đi công tác vào Lệ Thủy, Quảng Bình. Sau thời gian đi đo đếm số liệu các mô hình (trồng rừng phòng hộ vùng cát ven biển), hai anh em rủ nhau ra bãi biển Ngư Thủy Bắc tắm biển. Bãi biển còn hoang sơ, bởi ban đầu người dân xung quanh đánh bắt thủy hải sản gần bờ là nơi tập kết thành quả sau những buổi đi biển, cũng là nơi neo đậu, tập kết thuyền bè đánh bắt. Theo năm tháng, đời sống của người dân dần nhích lên, nơi đây được người dân ra tắm biển sau những buổi trưa hè nóng lực. Rồi từ đó, dịch vụ ăn theo. Nói dịch vụ cho oách thôi. Ban đầu ,1 hộ dựng lán, gọi là cất trữ đồ sau những buổi đánh bắt. Theo nhu cầu người dân. Mở dịch vụ ăn uống. Những món ăn đặc trưng của miền biển, đặc biệt các món ăn tươi. Bởi người dân đánh bắt gần bờ nên trong buổi hoặc trong ngày là cập bến. Cạnh con đường dẫn từ làng ra biển. Ngay sát ngoài biển, có 2 hộ mở quán phục vụ ăn uống sau những giây phút trầm mình xuống biển.

Dịp trước. Ít nhất đôi ba lần tôi có ghé qua, tắm và lên bờ làm địa mực, lon bia. Người dân địa phương tắm khá đông, khách tắm xong, lên ăn uống cũng đông cả 2 bên quán. Nhưng dịp này vào, 2 anh em ra tắm, không một bóng người tắm. Trong 2 quán, chỉ có 1 quán mở nhưng chỉ có mấy khách đang ngồi uống bia với con mực nướng thơm nhức mũi. Hai anh em tắm xong, lên bờ định đi về luôn. Nhưng tôi vào hỏi thử, chủ quán có gì nhậu không. Ra biển không uống cốc bia, ăn con mực thì chưa thưởng thức hết các hương vị của miền biển. Chủ quán nhanh nhảu mời chúng tôi vào. Đồng chí đi cùng gọi con mực nướng. Bởi thấy quan bên cạnh đang nhâm nhi lon bia với con mực. Chủ quán bảo còn 1 con duy nhất khách bên kia gọi rồi. Tôi bảo, ra tới biển ăn mực tươi chứ lại gọi mực khô làm gì. Sau thời gian chờ đợi món mực luộc. Chủ quán bê cả thùng bia Huda xanh. Ở đó có cả bia Hà Nội nhưng tôi nói ngoài kia uống Hà Nội rồi, vào miền Trung chỉ có Huda thôi. Hai anh em uống đến đâu cứ uống, không phải bê cả thùng ra là bắt uống hết đâu nhé. Cả ba chúng tôi đều cười. Cái thật của người dân, mà làm dịch vụ mấy ai thật như vậy.

Trong lúc chờ đợi món mực. Hai anh em bật lon bia uống chay. Rồi nhìn trông xung quanh. Hỏi han chủ quán vài câu.

-       Sao bữa nay vắng người dân ra tắm biển, cũng như khách ăn uống vậy chú? Mấy bữa trước cháu vào thấy người dân địa phương ra tắm đông lắm, người tắm xong lên ăn uống cũng đông? - Tôi hỏi.

-       Đúng. Bữa trước người dân ra tắm rất đông sau mỗi buổi nắng nóng. Từ đợt formosa Hà Tĩnh xả thải, gây ô nhiễm, cá chết 4 tỉnh miền Trung là người dân ít tắm. Cua, cá, mực... đánh bắt cũng khó bán, có bán được cũng chẳng được là bao. Vừa bán vừa cho. - Chú nói.

Ngồi uống được nửa lon bia. Đĩa mực nóng hổi bê ra. Hai anh em bắt đầu thưởng thức. Tuy nhiên, mực đã để tủ đá nên chẳng cảm nhận được vị ngon, tươi của con mực mới. Gọi rồi. Đành ăn chứ biết làm sao. Một lúc sau, có 1 thuyền cập bến. Chủ quán và một người đang ngồi bàn nhậu bên cạnh dừng đũa, cốc. Đi ra ngoài biển, cùng chủ thuyền xoay, đẩy nhiều vòng mới cho thuyền lên trên bờ, cách mép nước khoảng 10 m. Tôi không hỏi, nhưng nghe bàn bên cạnh mọi người nói chuyện, mỗi khi có thuyền của ngư dân về, hễ là ai đều cùng nhau ra giúp đẩy thuyền lên bờ. Mới thấy, cuộc sống tình cảm, tình nghĩa và phong cách sống của người dân miền biển thế nào. Khó mà thấy được đâu đó người dân tương trợ, giúp đỡ nhau trong cảnh huống, trong đời sống thường nhất. Chưa nói đến mõi khi gặp khó khăn, hoạn nạn thì tinh thần, tình làng nghĩa xóm lại được thôi thúc, nâng cao hơn.

Tôi ngồi quan sát, thấy người dân khá vất vả mới cho được con thuyền lên bờ. Xoay tròn nhiều vòng. Hai người khỏe cầm đòn, ghé vai và cố nâng mũi thuyền khỏi chạm cát. Người thứ 3 (nếu có 3 người), đẩy. Vừa xoay tròn. Vừa nhích dần vào trong từng cm một. Tôi nhận thấy, ở vùng biển Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh người dân dùng 2 bánh xe và 1 trục làm vật dụng di chuyển thuyền lên xuống rất thuận tiện, đỡ vất vả. Chỉ cần 2 người là có thể cho thuyền lên, xuống một cách dễ dàng. Không như trong này, tôi định nói vấn đề đó với người ở đây, nhưng thực sự chưa có cơ hội. Do lúc đó trời cũng tối nhá nhem, hai anh em ăn xong đĩa mực, uống mỗi người 1 lon bia. Thanh toán. Ra về. Trong khi đó, các chú vừa mới đưa được con thuyền lên bờ.

Quay lại câu chuyện. Cái mà tôi tạm gọi “hiệu ứng domino formosa” đã ảnh hưởng đến người dân như thế nào. Chưa dám bàn nhiều đến những hậu quả từ sau đợt xả thải, gây cá chết hàng loạt tại 4 tỉnh miền Trung thời gian qua. Đã tìm ra thủ phạm. Họ cũng đã đền bù (500 triệu USD). Nhưng trách nhiệm cá nhân chưa có ai nhắc tới, hoặc ghi danh vào sổ Nam Tào. Bởi, gây hậu quả nghiêm trọng tới nguồn tài nguyên biển, cá chết hàng loạt chỉ là hậu quả nổi của tảng băng chìm mà thôi. Ấy vậy. Họ chỉ đền bù mang tính chất “hành chính”. Để lấy lòng ông nọ bà kia, để giảm nỗi đau, những bức xúc của người dân đang nóng lên từng ngày trong thời gian qua. Tuy nhiên, khoản đền bù đó thấm thoát vào đâu so với những hậu quả to lớn, nghiêm trọng mà formosa gây ra cho môi trường biển, nguồn lợi thủy hải sản, tính đa dạng sinh học biển, đặc biệt sinh kế của người dân ảnh hưởng nghiêm trọng sau đó. Trong phạm vi bài viết, chỉ là một số hộ dân kinh doanh nhỏ lẻ, các hộ đánh bắt gần bờ, cũng như cách thư giãn của người dân sau những buổi nóng lực của cái nóng, cái nắng miền Trung.

Hậu quả đó còn kéo dài, dai dẳng qua hàng chục năm mới phần nào nguôi ngoai được những mất mát cả về vật chất lẫn tinh thần. Quan trọng hơn cả, mỗi người dân đất Việt thấu hiểu được những mất mát đó, cũng như sẽ hành động lấy lại vùng biển sạch mà ông cha bao đời nay đã tạo lập, đổ biết bao sương máu để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Tuy nhiên, để giải quyết những căn cơ, gốc rễ này nhất thiết phải có những quyết sách mạnh tay hơn, cần có tiếng nói chung của người dân, cộng đồng. Thậm chí có thể đóng cửa luôn formosa. Không vì phát triển kinh tế bằng mọi cách. Bằng hủy hoại tài nguyên biển, tài nguyên đa dạng sinh học. Bởi môi trường nước, đất, không khí, môi trường biển ô nhiễm... thì môi trường đã chết. Cá chết, biển chết, môi trường chết thì đất nước sao hưng thịnh đời đời.

Read More