Con người đa tài?

C

ó lẽ chẳng biết nên bắt đầu từ đâu nữa. Mà có nói ra toàn những chuyện chẳng hay ho gì (vấn đề chưa “tốt” của người khác theo quan điểm, góc nhìn cá nhân). Tuy nhiên, chẳng ai có thể hoàn thiện cả “nhân vô thập toàn”, nhưng quan trọng hơn cả là tính “cầu tiến” nói chung của một số người mà tôi có may mắn làm việc cùng còn quá ư là “kém” ở mọi góc độ, cả ở tinh thần trách nhiệm lẫn tính kiên nhẫn theo đuổi (hoàn thành) một việc, vấn đề (nhỏ) đến cùng. Chúng ta vẫn đang mơ (hão huyền) theo năm tháng, trình độ chuyên môn ngày càng được nâng cao (cả nghĩa đen và nghĩa bóng) và đến độ nào đó, chúng ta sẽ trở thành “chuyên gia” trong một vấn đề nào đó (theo cách nhìn của không ít người nghiên cứu trẻ hiện nay khi nhìn vào các cây đa cây đề trong lĩnh vực của mình).

Theo năm tháng, việc gì cũng làm (muốn giỏi mọi lĩnh vực), nói theo kiểu “ôm rơm rặm bụng”. Nhưng khổ nỗi, làm việc gì cũng dở dang, chẳng đến đầu đến đũa. Việc nọ chồng lấn việc kia. Đến ngày kết thúc (suy nghĩ và hành động theo kiểu nước đến chân, chứ chẳng dám nói nước đến cổ mới nhảy) thì tóa hỏa, gấp gáp, cuống cuồng, ngồi ngang xoay dọc (ý nói nhờ hỗ trợ). Thử hỏi chất lượng nghiên cứu sẽ như thế nào chẳng mọi người đều rõ.

Mà đâu có phải lần đầu gặp phải tình huống éo le như vậy. Chuyện thường nhật, ấy vậy mà vẫn “bình chân như vại”, nói theo kiểu “chuyện bình thường như cân đường hộp sữa” mà mấy bạn trẻ ngày nay hay nói đâu đó. Nhìn vào thực tế, âu cũng là văn hóa làm việc ở các cơ quan công quyền tạo nên qua hàng nhiều thập kỷ. Có lẽ chẳng có gì để bàn nếu không có kiểu “dở ông dở thằng”, “nửa nạc nửa mỡ”... câu chuyện nghiên cứu hiện nay ở nhiều đơn vị nghiên cứu chẳng khác nào “bình mới rượu cũ”. Bởi chúng ta thiếu tầm nhìn, đặc biệt trong thế kỷ 21 - thế kỷ của hội nhập quốc tế sâu, rộng. Chúng ta muốn nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu, đưa vị thế của đơn vị ngày càng có tiếng tăm trong các đơn vị nghiên cứu khoa học trên cả nước (chưa nói vùng, quốc tế)... nhưng con người vẫn còn quá nhiều những tư duy lạc hậu, thậm chí thụt lùi. Đơn cử, đơn vị nghiên cứu hay các phòng/ban cần có chiến lược nghiên cứu ngắn, trung và dài hạn, trong đó, có những vấn đề ưu tiên nghiên cứu và có những giải pháp để đặt được mục tiêu đó; phải có kế hoạch giám sát chiến lược thực hiện đó... Tập trung vào những thế mạnh, mũi nhọn của đơn vị, không nên ôm đồm theo kiểu “trăm hoa đua nở”, việc gì cũng nghiên cứu, vấn đề (lĩnh vực) gì cũng muốn lấn sân.

Chiến lược nghiên cứu chẳng rõ ràng, kéo theo sử dụng nhân lực (con người) cũng chẳng thể rõ ràng hơn, theo kiểu “mạnh ai người ấy làm”, nên thật đáng buồn khi một đơn vị nghiên cứu chẳng có những đội quân tinh nhuệ về một số vấn đề (lĩnh vực thế mạnh, then chốt mà khó có một đơn vị thứ hai có thể cạnh tranh được). Như vậy, nhân lực cũng bị phân tán chuyên môn theo đó. Không khó để thấy một sự thật hiển hiện rằng, con người bây giờ làm việc phải đa tài, theo kiểu, cái gì cũng có thể làm được, lĩnh vực gì cũng biết (mỗi thứ biết một tí), trong đó, chẳng cái nào thực sự giỏi. Bởi, phải lo cơm áo gạo tiền nên đành phải vậy.

Sẽ khó có thể nói rõ về thực trạng làm việc trong một số đơn vị nghiên cứu hiện nay qua một vài trang giấy, trong đó, chỉ là những thông tin rất chung chung. Bởi người viết bài này không dám nói thẳng, nói thật ra. Sợ động chạm thì hơi mệt. Nên có chăng chỉ viết một vài câu gọi là cho có đề cập, theo kiểu đánh dấu cho nhớ, sau này có cơ hội sẽ trao đổi sâu hơn nữa qua các bài viết tiếp theo.

Read More

Cây khóc

M

ột hôm, trong khi xác định lại các ô thí nghiệm (cọc đánh dấu bị thất lạc), mình cầm con dao chặt một cành Phi lao để làm cọc, chặt xong, đi được vài bước nhìn vết chặt mà giật mình. Màu đỏ hồng, ôi chao, vỏ cành chuyển từ màu hồng nhạt sang đỏ hồng. Quay lại quan sát vết vừa chặt trên cây cũng vậy. Đau lắm, máu chảy và bật khóc, trong đầu mình nghĩ cây Phi lao đang như vậy. CÂY đang KHÓC. Nhận thấy hành động của mình như vậy là sai, và không nên.

KHÔNG NÊN vì, dù là một cành Phi lao nhỏ cũng rất có ý nghĩa, bởi với cồn cát di động ở Lệ Thủy, cây sống được là rất quan trọng, mặc dù cây phát triển không tốt, mọc lòa xòa (Phi lao chồi ngang) nhưng có ý nghĩa quan trọng cải thiện tiểu khí hậu, bảo vệ môi trường sinh thái vùng cát di động ven biển. Và là cơ sở quan trọng để báo cáo diện tích trồng rừng, tính diện tích che phủ của các đơn vị quản lý, đặc biệt góp phần không nhỏ vào sự thành công của dự án 661 vùng cát. THÀNH TÍCH, THÀNH CÔNG về con số diện tích trồng mới, cho dù trồng đi dặm lại (diện tích trồng mới chồng lấn), cây trồng rừng sinh trưởng phát triển như thế nào xin được không dám đề cập ở đây.

SAI vì, cây Phi lao là một sinh thể sống, có ý nghĩa nhất định. Mình làm vậy chẳng khác nào cầm dao cứa vào tay mình. Nhưng khác ở chỗ, cành cây bị chặt có thể mọc cành mới, còn bộ phận con người thì không có khả năng đó. GIẢ THỬ, bộ phận con người mà có khả năng đó, thì ai cũng muốn thay để có bộ phận mới tốt hơn, trẻ, khỏe mạnh hơn. Như vậy, xã hội sẽ bị đảo lộn mất, phá vỡ các quy luật tự nhiên.

Thiết nghĩ, điều quan trọng phải giữ được sự cần bằng sinh thái. Mình đã nhận thấy mình sai và có lỗi với cây, cây chảy nhựa sống màu đỏ hồng (không chảy được như chặt cành, cây Máu chó) như mình bị chảy máu vậy, nên mình đã quay lại xin lỗi cây, XIN LỖI MI. Quyết định không chặt nữa, đi kiếm những cành, cây bị chết để làm cọc tiêu đánh dấu lại cho các ô thí nghiệm.

Đi làm về, nhìn bên đường người dân chặt, xẻ và bổ (bổ củi) từng đoạn, khúc gỗ Phi lao mà thấy xót xa. Biết làm sao được bởi đây là sinh kế người dân, nhưng trong trường hợp này là kinh doanh gỗ củi, đáng lên án. Bởi những lợi ích trước mắt mà họ (bộ phận không nhỏ) đã và đang chặt, hạ nhiều hecta Phi lao ven biển nhiều năm tuổi, đã gắn bó với sinh kế, cuộc sống của người dân, bản làng bao nhiêu năm qua. NẾU không có những hàng Phi lao đó, làm sao người dân có thể sinh sống, canh tác nông nghiệp như ngày hôm nay trước nạn cát bay uy hiếp làng mạc, dân cư của ngày hôm qua.

Read More

Ai cho anh liêm chính!

V

ới những ai đã và đang nghiên cứu khoa học theo đúng nghĩa, đặc biệt những người mới tiếp cận và theo đuổi con đường nghiên cứu, không thể không suy nghĩ về vấn đề “trung thực”, “liêm chính” trong nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, với thực tại về cơ chế và môi trường cho nghiên cứu thì khó mà “trung thực”, “liêm chính” được? Trong số hơn 11.000 GS, PGS được phong từ 1976 đến hết 2014, chỉ có khoảng 4.100 người (chiếm khoảng 37,3%) làm trong các đại học. Số còn lại hoặc là nghỉ hưu, đã mất hoặc là làm việc trong các cơ quan công quyền và quản lý (1). Tại sao năng suất khoa học của Việt Nam quá tồi trong khi có nhiều “sĩ ưu” như thế? (2)... Đã nói lên được thực tại cơ chế và môi trường nghiên cứu khoa học hiện nay ra sao? như thế nào?

Trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao có đoạn:

“ ... Tao muốn làm người lương thiện!

Bá Kiến cười ha hả: Ồ tưởng gì! Tôi chỉ cần anh lương thiện cho thiên hạ nhờ.

Hắn lắc đầu:

Không được! Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện nữa. Biết không! Chỉ có một cách... biết không! ...”.

Trong câu chuyện, vì hoàn cảnh xã hội mà Chí Phèo không thể là người lương thiện được nữa. Và khi, ai đó đã không trung thực và liêm chính ngay từ đầu (một sự mất tín vạn sự mất tin), đặc biệt những người mới bước vào và theo đuổi con đường nghiên cứu thì rất khó có những “đột phá”, để không bị sao nhãng bởi những cám dỗ cuộc đời. Đến lúc anh muốn liêm chính, thì AI CHO ANH TRUNG THỰC và LIÊM CHÍNH (mượn câu của Chí Phèo), vì cơ chế và môi trường đã như vậy, mình anh không thể thay đổi được. Quay lại câu chuyện, thiết nghĩ vấn đề “trung thực và liêm chính” trong khoa học với mỗi người hãy trung thực và liêm chính với bản thân mình trước, rồi hãy hy vọng sống và làm việc có trách nhiệm cho xã hội. Bởi vì mưu toan cuộc sống, những NHU CẦU vượt quá KHẢ NĂNG vốn có nên khó có thể làm ĐÚNG, TRUNG THỰC và TRÁCH NHIỆM ngay từ đầu. Trừ phi, một số trường hợp họ đã không màng đến TIỀN BẠC nữa (kiếm đủ rồi), mà chú trọng trong đến những DANH VỌNG để lưu danh sử sách.

Khó còn ở chỗ, khi ai đó đã không màng (đặt nặng) TIỀN BẠC nữa, chuyện của nhà mình xong rồi, còn cháy nhà hàng xóm thì mặc kệ. Được mấy ai không màng tới những mưu toan cuộc sống? mấy ai đã dành bao nhiều “tiền tài vật lực” để gieo trồng mà đến ngày gặt hái không thu lại? mặc cho xã hội ta cứ “mất tiền mua mâm thì đâm cho thủng”. Cho nên, đã là cơ chế và thực tại môi trường nghiên cứu đã vậy, “CÓ NÊN vì đuổi một vài con chuột (cá nhân) mà đang tâm ném vỡ một cái bình quý không?” (3).

Xin được nhàm lời, cá nhân chưa là gì, chưa làm được gì, cũng chưa kinh qua, chỉ là cóp nhặt mấy ý đưa ra cảm nhận riêng, mong được bỏ quá cho.

Read More

Chết toàn tập

N

hư các bài trước đã đề cập (1, 2), đây là lần thứ 3 thay thế những cây xanh đã chết, bởi kỹ thuật đánh, vận chuyển, trồng và đặc biệt trồng cây vào tiết trời chịu ảnh hưởng mạnh bởi rét đậm, rét hại (từ ngày 22-28/1, đỉnh điểm 24-25/1/2016 tại miền Bắc). Đợt 1, trồng vào khoảng 6-8/1/2016, số cây có dấu hiệu chết chiếm khoảng 76,2% tổng số cây. Đợt 2, sau đợt 1 khoảng 25 ngày trồng (1/2/2016) đã phải trồng lại thay thế và như quy luật “TRỒNG – CHẾT – TRỒNG LẠI”, sau khoảng 25 - 27 ngày sau trồng lại đợt 2, lại được thay thế những cây đã chết. Những cây Bàng Đài Loan (Bucida molineti hoặc Terminalia molineti) được trồng đi, trồng lại đến lần thứ 3 ở những cửa hàng số 2D, phố Khâm Thiên. 

Cty TNHH MTV Công viên Cây xanh HN là đơn vị được giao quản lý cây xanh đô thị trên địa bàn HN. Điều đáng nói, Cty có thời gian hoạt động, thâm niên nhiều năm (từ 16/1/1993) trong lĩnh vực cây xanh đô thị, mà đến thời điểm hiện tại còn quá nhiều tồn tại, bất cập (những cái tối thiểu, cơ bản nhất chưa xong). Trồng đi trồng lại như phản ảnh bên trên; trồng để nguyên cả bao, lưới, dây chằng... khi cơ dông làm bật gốc, vô tình lộ ra cách trồng cây kỳ lạ này (1); trồng cây gỗ mỡ “trá hình” cho cây vàng tâm (2) khi 381 cây xanh trên đường Nguyễn Chí Thanh đã bị khai tử vào tháng 3/2015... Những tồn tại trên đã được Chủ tịch TP HN NĐC (3) kịp thời nhìn nhận thực tế và đã chỉ đạo cơ cấu lại Cty Công viên cây xanh HN và cử cán bộ đi học kỹ thuật cắt tỉa, trồng mới ở nước ngoài (Singapore, Trung Quốc). Phấn đấu đưa Thủ đô Hà Nội trở thành Thành phố xanh, sạch, với tiêu chí cơ bản “Xanh - Văn minh - Văn hiến - Hiện đại” (4).

            

Thiết nghĩ cũng khó thay, đơn vị đầu ngành về quản lý cây xanh đô thị có thâm niên trong ngành lâu năm (trên 20 năm), trưởng thành qua từng thập kỷ mà có những tồn tại cơ bản lại đi ngược với bề dày đó. Khi đi học hỏi bên ngoài về, liệu rằng còn những cách kỳ lạ nào khác để phá nát hệ thống cây xanh đô thị? Một số loài cây trồng từ thời Pháp thuộc, đã xác định phù hợp (đã đi vào thi ca, nét riêng của thủ đô...), cớ sao phải trảm đi trồng loài khác (trá hình) để khai tử trong giây lát, hàng ngàn cây xanh mà người dân đã trồng cả hàng chục, hàng trăm nay năm?

            

                   Muốn cho cây nói lên lời

                   Thổi hồn vào cây cần người có tâm.

Read More

Dạ đã sáng

   

N

hận thấy một điều, mình đã là cái gì, đã làm được cái gì dù là nhỏ bé nhất cho xã hội này đâu, mà đã nói này nói nọ (chỉ nói cảm nhận của cá nhân về một vấn đề). Bản thân chỉ nghĩ rằng mình học viết (tập suy nghĩ, nhìn nhận, ...) và nói lên suy nghĩ của mình về một vấn đề gì đó. Tuy nhiên, có những lời góp ý chắc cũng không thừa, nên không thể không nhìn nhận và suy nghĩ lại. Thực tế xã hội như vậy, cái guồng máy như vậy, anh không khéo sẽ bị bật ra khỏi quỹ đạo bất cứ lúc nào.

            

Nhìn vào thực tế, nhìn vào những bloger ở Việt Nam trong thời gian qua, những người có chính kiến cho vấn đề “tự do ngôn luận”, “nhân quyền”, ... ra sao, như thế nào (cá nhân không dám mạo phạm, so sánh)? Biết rằng, mỗi cá nhân chúng ta phải sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Cái trách nhiệm cho bản thân, gia đình của anh chưa xong (chưa lo được cho bản thân), thì sao dám mơ cao (xa vời), có trách nhiệm với xã hội.

           

Thiết nghĩ, những người đương nhiệm chẳng dám nói ra những bất cập của chế độ vì chưa lo được cho bản thân, gia đình. Ngay cả khi có tuổi (về hưu) cũng chẳng dám nói lên những chính kiến của mình (vì chưa lo hết được cho gia đình, sợ ảnh hưởng đến con cháu các cụ). Ngoại trừ, một số các cụ có trách nhiệm cho xã hội khi đã về hưu trí (phản biện xã hội – rất cần ở một xã hội phát triển, văn minh).

            

Để kết thúc bài viết, xin mạn phép được mượn mấy câu thơ để phần nào nói lên những điều muốn nói của cá nhân, khi mới còn trong trứng nước, chưa làm được gì cho bản thân, gia đình và cho đời.

            

Hai câu thơ trong bài Cây Thông của Nguyễn Công Trứ:

                        

                        “... Kiếp sau xin chớ làm người,

                        Làm cây thông đứng giữa trời mà reo ...”

            

            Và hai câu thơ trong bài Mắt biển của Sơn Trà:

            

            “ ... Nghĩ thương con sóng từ trong trứng

            Vừa lọt lòng ra đã bạc đầu ...” 

Read More

Ăn của rừng

V

ấn đề chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang các mục đích khác, lấn chiếm đất rừng ... vô tình hay hữu ý đã lộ ra những tồn tại, bất cập trong chính sách và thực thi chính sách về quản lý sử dụng rừng, đất rừng, phát triển rừng hiện nay. Hơn nữa, nhận thức của một bộ phận không nhỏ con người (từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên, từ người có thẩm quyền đến người dân) còn yếu và kém; cũng như chưa hiểu, biết về những giá trị to lớn của rừng, hệ sinh thái rừng nói chung đối với môi sinh, kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng.

            

Mới đây rộ lên thông tin con đường Tây - Bắc nối cảng Bến Đầm và sân bay Cỏ Ống đi xuyên qua rừng đặc dụng ở VQG Côn Đảo dự kiến dài 14 km, sẽ làm mất đi hơn 40 ha rừng, chặt hạ gần 6.500 cây (1), mà đã từng bị dư luận lên tiếng phán ứng hơn 10 năm trước. Năm 2005, tuyến đường dự kiến dài 16,5km, mất đi gần 70ha. Tuy nhiên, theo Nghị quyết 49/2010 của Quốc hội, dự án chuyển đổi trên 50ha rừng đặc dụng phải được Quốc hội thông qua (2). Nay họ cắt giảm diện tích không phải trình Quốc hội.

Câu chuyện “mất” Di sản Thế giới đã để lại cho nhiều bài học mà chúng ta không nên lặp lại. Đơn cử, năm 2013 VQG Cát Tiên từng “mất” Di sản Thế giới vì thủy điện (3). Trong khi, VQG Côn Đảo được công nhận là Khu Ramsar thứ 6 của Việt Nam (thứ 2.203 của thế giới) vào ngày 01/11/2014. Nếu tuyến đường trên được mở, câu chuyện Di sản Thế giới có thể bị thu hồi là vấn đề sớm hay muộn. Điều đáng nói là, chúng ta có quá nhiều bài học cho những vấn đề mở đường qua VQG, KBTTN, ... như mở đường xuyên vườn quốc gia Bạch Mã (4), VQG Cát Tiên (5), rừng ngập mặn Cần Giờ (6), ... giờ đây đến lượt VQG Côn Đảo (1). Rừng và đất rừng là tài nguyên quốc gia. Chúng ta không thể đánh đổi những lợi ích trước mắt (lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm) để thế hệ mai sau phải gánh lấy hậu quả bởi hệ sinh thái bị tàn phá, tài nguyên cạn kiệt. Bài học “được”, “mất” từ việc đánh đổi tài nguyên rừng, đất rừng với những lợi ích trước mắt (còn quá xa vời) được kể ra không hết, nay chúng ta lại cứ theo vết xe đổ? Phải chăng chúng ta biết hay giả vờ không biết mà cứ làm? Chỉ có người trong cuộc mới biết rõ mồn một. 

Qua câu chuyện lại nói lên sự chồng chéo giữa các cơ quan quản lý. Bộ TN&MT là cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai trong phạm vi cả nước; Bộ NN&PTNT là cơ quan quản lý Nhà nước về lâm nghiệp. Đến nay, dữ liệu thống kê về tài nguyên rừng và đất rừng của 2 cơ quan này không đồng nhất, nguyên nhân chính bởi các cơ quan này sử dụng các tiêu chí phân loại đất và rừng khác nhau. 

Thiết nghĩ vấn nạn phá rừng hiện nay đang diễn ra hoành hành ở nhiều nơi, cần sớm có sự đổi mới trong TƯ DUY, NHẬN THỨC, và HÀNH ĐỘNG từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên mới hy vọng hạn chế được vấn nạn này. Ông cha ta có câu “ĂN CỦA RỪNG, RƯNG RƯNG NƯỚC MẮT”, hy vọng không phải ai cũng kinh qua mới thấu hiểu được điều đó. 

Read More

Cây xanh đô thị _ kỳ 3

M

ới đây Chủ tịch TP Hà Nội NĐC (1) chỉ đạo cơ cấu lại Cty Công viên cây xanh HN và cử cán bộ đi học kỹ thuật cắt tỉa, trồng mới ở nước ngoài (Singapore, Trung Quốc). Đây là việc làm cần thiết, kịp thời để củng cố, nâng cao nhận thức, năng lực đội ngũ quản lý cây xanh đô thị. Phấn đấu đưa Thủ đô Hà Nội trở thành Thành phố xanh, sạch, với tiêu chí cơ bản “Xanh - Văn minh - Văn hiến - Hiện đại” (2). Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận lại thực tế trong quản lý cây xanh đô thị, để có những thay đổi mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Trường hợp 1, chiều rộng hè phố được phân ra các mức > 5 m, 3 - 5 m và < 3 m đề trồng cây xanh loại 1, 2 và 3 cho phù hợp (3). Tuy nhiên, khoảng cách giữa các cây không thể đảm bảo theo quy định, bởi lẽ chiều rộng ngôi nhà mặt phố không đồng nhất, nên khi trồng cây thông thường chỉ trồng trên đường ranh giới giữa hai ngôi nhà, nếu theo khoảng cách qui định nhiều cây sẽ được trồng vào trước cửa nhà, cửa cơ quan... (trừ trường hợp các tuyến phố mới mở đủ rộng mới áp dụng được), lý do vì sao không áp dụng được không nói ra chắc ai cũng hiểu.

Trường hợp 2, kích thước hố trồng, biện pháp kỹ thuật áp dụng (theo qui định và việc áp dụng vào thực tiễn còn khoảng cách khá xa). Đơn cử trong thời gian qua việc trồng cây xanh đô thị có nhiều trường hợp trồng để nguyên cả bao, lưới, dây chằng, ... khi cơ dông làm bật gốc, vô tình lộ ra cách trồng cây kỳ lạ này (4)... kích thước hố không đảm bảo cho bộ rễ cây phát triển, ăn sâu vào trong lòng đất, đảm bảo cân bằng giữa bộ phận trên và dưới mặt đất, nên cứ đến mùa mưa dông hàng năm, không biết có bao nhiêu trường hợp cây xanh bị bật gốc, ảnh hưởng đến an toàn giao thông cho người tham gia.

Trường hợp 3, biện pháp cắt tỉa, tạo tán thực sự chưa hiệu quả và chưa tạo nên được mỹ quan, điểm nhấn của cây xanh đô thị, mà bài trước đã đề cập. Nên chăng, không chỉ cắt tỉa những cành sâu, mục, cành che khuất, ảnh hưởng an toàn của người tham gia giao thông, ... cần cắt tỉa, tạo hình, tạo tán cây theo đúng nghĩa của cây xanh đô thị.

Trường hợp 4, thời điểm trồng không hợp lý, dẫn đến việc sử dụng nguồn lực và ngân sách Nhà nước không hiệu quả. Làm cho những cây xanh “số” không may mắn phải chết oan, chết một cách đáng tiếc trước khi đem lại những lợi ích to lớn cho môi trường sinh thái.

Trên đây là một số vấn đề nổi cộm trong quản lý cây xanh đô thị trong thời gian qua. Mặc dù còn nhiều vấn đề nữa, xin được nhàm bàn trong những dịp gần đây.

Thiết nghĩ, “TƯ LỆNH NGÀNH” quản lý cây xanh đô thị cần có những đột phá trong tư duy cũng như hành động mới học hỏi, áp dụng những kỹ thuật cắt tỉa, trồng mới ở nước ngoài vào những đặc thù của các tuyến phố nội đô hiện nay. Đem lại hiệu quả trong sử dụng ngân sách Nhà nước, cũng như tạo nên bản sắc riêng của mỗi đô thị, như khẩu hiệu “Xanh - Văn minh - Văn hiến - Hiện đại” (2) của đô thị trong tương lai.

Read More

Tư tưởng thụt lùi

Theo Albert Einstein thì: "Logic sẽ đưa anh từ điểm A tới điểm B. Trí tưởng tượng sẽ đưa anh tới mọi nơi". Câu này đúng trong nhiều trường hợp, đúng cả cho những người có suy nghĩ và hành động tạo nên sự phát triển chung “thụt lùi” hàng thế kỷ so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Mới đây một Cty con thuộc Tổng Cty Đường sắt Việt Nam đã có “chủ trương” mua 160 toa xe lửa cũ đã qua sử dụng 20 năm của Trung Quốc (TQ) (1). Rồi thì “lô hàng” trên phù hợp với điều kiện hạ tầng hiện tại của đường sắt trong nước; Mặt hàng trên không nằm trong danh mục các loại vật tư đã qua sử dụng thuộc diện cấm nhập khẩu của Nghị định 187; Thông tư 20 của Bộ KH&CN hết hạn, Thông tư 23 mới thay thế chưa có hiệu lực, (2) ... Đó là cách giải thích của một trong những người đứng đầu ngành đường sắt mà khó ư mà có thể chấp nhận được với bất kỳ lý do gì ngoại trừ họ thông manh quá (vì lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân). Ở góc độ nào đó cách giải thích trên chỉ đúng cho những con người “tầm lùn”, không tương xứng với vị trí họ đang đứng (ngồi nhầm chỗ). Với những toa tàu cũ, máy móc công nghệ lạc hậu hãy để những người có chủ trưởng, người thân, và gia đình họ ngồi trên đó, tham gia giao thông cùng người dân thường, không biết họ có cam tâm, đành lòng? Khi có cái suy nghĩ thiển cận đó họ có nghĩ gì đến người dân không? Xã hội còn nhiều “toa tàu cũ”, nhiều máy móc thiết bị y tế lạc hậu, nhiều công nghệ hết đát, ô tô hết đát, rồi đến công nghệ của tập đoàn vinashin, đặc biệt còn nhiều con người “TẦM LÙN”, “... thì đất nước còn kém phát triển, người dân còn khổ.

Trong tư tưởng vẫn còn lạc hậu thì hi vọng gì đến hành động tạo nên sự đổi mới và phát triển theo đúng nghĩa của nó. Đó là suy nghĩ của một cơ số con người có vị trí nhất định trong xã hội, trong các bộ máy công quyền đã phần nào làm nhiều lĩnh vực, khía cạnh của xã hội càng thêm “tụt lùi” so với sự phát triển chung của đất nước.

Read More

Cơ chế khoán chi đối với các nhiệm vụ KH&CN

N

gày 30/12/2015, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân và Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng đã ký kết ban hành Thông tư liên tịch số 27/2015/TTLT-BKHCN-BTC quy định khoán chi thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách Nhà nước.

Thông tư 27 có thể coi là bước ngoặt mang tầm chiến lược trong việc thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách Nhà nước. Phương thức khoán chi thực hiện nhiệm vụ theo một trong hai phương thức: (i) Khoán chi đến sản phẩm cuối cùng; và (ii) Khoán chi từng phần. Tuy nhiên, với thực trạng hiện nay, theo quan điểm cá nhân, việc các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ, các tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan “có thể” và “sẽ” xảy ra vấn đề cạnh tranh, nhưng cuộc cạnh tranh lành mạnh hơn và đầy cam go hơn.

Theo đó, khi các nhiệm vụ khoa học và công nghệ áp dụng theo TT 27 có thể xảy ra trường hợp:

(i) Khi đề xuất hoặc theo đơn đặt hàng các sản phẩm cuối cùng nên chăng bước đầu chỉ mang tính chất chiến lược, định hướng cho các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách áp dụng. Vì thiếu các tiêu chí và công cụ lượng giá các sản phẩm mang tính giải pháp, định hướng, chiến lược. Vì vậy, nhiệm vụ có thể dễ thực hiện hơn (dễ ăn);

(ii) Đến thời điểm nào đó việc khoán các sản phẩm cuối cùng (sản phẩm cụ thể: cây con, vật dụng cụ thể, ...) sẽ khó thực hiện hơn (khó nhằn hơn). Nhưng không có gì mà người vietnam chịu bó tay, xin được không dám nói thêm chi nữa.

(iii) ...

Thông tư 27 là cơ hội, bước ngoặt mang tính đột phá về việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách Nhà nước. Cá nhân hy vọng cộng đồng nghiên cứu, giới nghiên cứu khoa học sẽ có những chuyển biến tích cực khi Thông tư 27 đi vào thực tế.

Read More

Lương y ở đâu _ kỳ 2

N

hư đã chia sẻ ở bài lương y ở đâu _ kỳ 1, chữ “y đức” và cái tố chất “cần và đủ” của một Bác sĩ còn “yếu và thiếu” ở một bộ phận không nhỏ sinh viên thực tập ngành y, bác sĩ mới ra trường hiện nay, đặc biệt trong bối cảnh xã hội văn minh, hiện đại nhưng cũng đầy thị phi.

Trước bối cảnh môi trường ô nhiễm, dịch bệnh ngày một nhiều và nguy hiểm, thực phẩm không an toàn (do dư lượng hóa chất vượt nhiều lần cho phép, các chất cấm được sử dụng, môi trường đất, nước, không khí ô nhiễm trầm trọng và nhận thức đi xuống, lương tâm mất dần của một bộ phận người dân vì lợi ích trước mắt mà làm hại cho cộng đồng), ... dẫn đến bệnh và người bệnh ngày một nhiều, không trừ một ai, đối tượng, độ tuổi nào. Theo đó nhu cầu bác sĩ (các cấp) khám chữa bệnh và bệnh viện công - tư, phòng khám theo đúng nghĩa cũng tăng theo. Đó là quy luật, nhu cầu và những bất cập của xã hội, mà cá nhân chẳng dám nhàm bàn.

Quay lại câu chuyện giữa bác sĩ với bệnh nhân (gồm cả người nhà bệnh nhân), chuyện là vậy khi cho bé bị sốt vào khoa nhi, sau khi bé được sơ khám và cho uống thuốc hạ sốt, người nhà làm các thủ tục có liên quan, trong đó bác sĩ yêu cầu điền thông tin và ký xác nhận vào tờ “cam kết người nhà không đưa phong bì, quà biếu” dưới mọi hình thức cho bác sĩ trong khi làm việc, xin được nhấn mạnh cụm từ “trong khi làm việc”, người nhà đã làm theo. Tuy nhiên, trong thời gian ở lại viện để ý, quan sát mới thấy nhiều điều còn bất cập, nhiêu khê. Trường hợp người nhà của cháu làm y chang theo tờ cam kết thì than ôi, các cháu có khóc với bất kỳ lý do gì chẳng bác sĩ nào quan tâm, trừ khi đến giờ khám, phát thuốc và tiêm. Đến ngày thứ 2, hỏi ra mới biết nhiều gia đình khác phải xin gặp bác sĩ (trưởng ca trực) và khám theo yêu cầu ở phòng riêng. Đến đây xin không được nói thêm gì nữa, chắc ai cũng hiểu.

Tôi cũng lon ton xin gặp bác sĩ, nhưng được trả lời trường hợp của cháu không được bác sĩ quản lý, ngoài giờ hành chính nếu có nhu cầu tôi sẽ khám. Về phòng thấy một chị chuẩn bị đồ để ra viện, hỏi ra mới biết chị xin cho cháu về nhà điều trị, chứ ở trong này không khéo bị nặng hơn vì nhiều cháu quấy khóc nên giấc ngủ không đảm bảo, ăn uống cũng chẳng biết thế nào. Chị bảo nhỏ, nếu có vấn đề gì (vấn đề gì ở đây là xin cho cháu về nhà điều trị, xin thuốc, hoặc xin về nhà đến giờ cho cháu vào tiêm, ...) thì cứ gặp “riêng” bác sĩ. Than ôi, phải chăng người nhà bệnh nhân là một trong những yếu tố (khám theo yêu cầu) tạo nên những bất cập đó? hay những chính sách, thủ tục hành chính còn bất cập? và chữ “y đức” đã thiếu hẳn trong cơ số bác sĩ mới ra trường, sinh viên thực tập ngành y hiện nay? Xin được ai đó không bàn tới mà hãy cùng suy ngẫm.

Cái tư duy “đi tắt đón đầu”, chính sách đổi mới giáo dục (mà bao năm nay chúng ta không ngừng đổi mới, đổi mới) phải chăng có vấn đề? Làm cho con người chạy theo cái hình thức rất màu mè (những biển hiệu “lương y như từ mẫu” nhan nhản khắp nơi) mà quên đi, mất đi cái bản chất, cái gốc (y đức theo đúng nghĩa). Ngành y nói riêng, mà chỉ chú trọng cái bề ngoài (hô hào cho to, cho oai), không lo cái thực chất, cái gốc thì làm sao phát triển bền vững theo đúng nghĩa, đem lại sự tin yêu và hạnh phúc cho người dân được?

Read More

Cây xanh đô thị - Kỳ 2

T

hời điểm trồng, kỹ thuật trồng cây nói chung và cây xanh đô thị nói riêng có vai trò rất quan trọng tạo nên sự thành công theo đúng nghĩa của nó cả về việc sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, vật lực, cũng như tạo không gian xanh của một đô thị sinh thái trong tương lai.

Trong bài nói chuyện này, tôi muốn đề cập đến thời điểm trồng cây xanh đô thị, chứ chưa dám đi sâu bàn về những vấn đề liên quan đến kỹ thuật (xin được trao đổi vào một dịp khác). Ít bữa nay, không biết tôi học được cái tính xấu ở đâu, đi đường nhìn ngó linh tinh, trong câu chuyện tôi muốn đề cập đến thời điểm trồng cây xanh đô thị trên phố Khâm Thiên - Hà Nội. Ngày 12-13/01/2016 trên đường đi, làm về tôi có đếm tổng số 42 cây xanh mới trồng trên Phố Khâm Thiên, phía bên đường Tôn Đức Thắng, trong đó 10 cây (2 cây Bằng lăng và 8 cây Bàng Đài Loan) lá còn xanh (dấu hiệu sống), chiếm 23,8% tổng số cây. Còn lại 32 cây (76,2%) có dấu hiệu chết (lá khô quăn, héo). Phía bên kia đường, có tổng số 45 cây được trồng, trong đó 28 cây (1 cây Sấu, 1 cây Bằng lăng, còn lại cây Bàng Đài Loan) lá còn xanh, chiếm 62,2% tổng số cây, còn lại 17 cây (37,8%) có dấu hiệu chết. Tôi chưa dám nhận xét những cây có dấu hiệu lá héo, khô quăn còn sống hay đã chết nên định để một thời gian (ra tết) quan sát mới dám đưa ra kết luận. Tuy nhiên, ngày 01/02/2016 (được khoảng 25 ngày sau khi trồng đã phải thay thế) trên cung đường quen thuộc tôi có để ý, một số cây có dấu hiệu lá khô, héo (mà bữa trước tôi chưa dám kết luận là chết) này được trồng thay thế bằng những cây Bàng Đài Loan mới (không cắt cụt ngọn, cắt 2/3 cành lá như trước), nhưng cũng có dấu hiệu chết (lá héo, khô quăn lại).

Thời điểm trồng đợt trước vào khoảng 6-8/01/2016, tức là thời điểm tiết trời đang đông và có thể bị ảnh hưởng mạnh bởi đợt rét đậm, rét hại từ ngày 22-28/1, đỉnh điểm vào ngày 24/25/1/2016 tại miền Bắc. Sau đợt rét đậm, rét hại, cây chết lại được thay thế bằng loạt cây mới khi đợt rét mới đang ảnh hưởng đến các tỉnh miền Bắc. Điều đáng nói ở đây, dù không chịu ảnh hưởng của đợt rét đậm rét hại trên thì thời điểm trồng cây nói chung và cây xanh đô thị nói riêng là chưa hợp lý. Thời điểm mà đa phần các sinh vật nói chung hạn chế (ngừng) sinh trưởng phát triển, nhiều loài phải ngủ đông, trú đông (các loài rụng lá vào mùa thu đông), đến con người khi ra đường cũng như trong nhà còn khoác lên mình hết lớp áo này đến lớp áo kia, bịt kín như bưng ngoại trừ 2 đôi mắt. Thế mà ai đời lại đi đánh cây (chặt bộ rễ của cây, cắt ngọn, cắt cành) và trồng cây vào thời điểm như vậy, cây ra mô sẹo, mọc rễ mới và sống làm sao được, ngoại trừ trường hợp có thuốc tiên.

Tại khoản 2, 3 Điều 11 Nghị định 64/2010/NĐ-CP về quản lý cây xanh đô thị không nói rõ cụ thể thời điểm (thời vụ) trồng thích hợp, chỉ nói chung chung là việc trồng cây xanh đô thị phải bảo đảm đúng quy trình kỹ thuật. Nên chăng cần có những nghiên cứu về thời điểm trồng thích hợp (còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu khác) cho từng loài cây xanh đô thị để dễ áp dụng vào thực tiễn, cũng như sử dụng hiệu quả nguồn lực và ngân sách của Nhà nước. Để cây xanh được trồng, chăm sóc, quản lý bảo vệ và phát triển tạo vẻ đẹp theo đúng nghĩa của nó, hạn chế những cây xanh số không may mắn phải chết một cách đáng tiếc trước khi đem lại những ích lợi to lớn cho môi trường sinh thái.

Read More

Bòn nơi khố rách ...

M

ới 18 - 19 tháng chạp, tức 28 - 29/1/2016 không khí nhộn nhịp của xe cộ trên các tuyến đường, cung đường Hà Nội, đâu đâu cũng bắt gặp người mang quà biếu tết, nào là các đặc sản địa phương, đến hàng ngoại, rồi hoa cây cảnh (quất, đào, lan, ...), v.v... Theo đó, nhân viên văn phòng các Bộ ngành, Viện nghiên cứu, ngân hàng, ... cũng tất bật hơn hẳn mọi khi. Người thì chuyện thưởng tết ra sao? cao thấp so với đồng môn ở các cơ quan khác, rồi thì cao thấp so với năm trước; người thì chưa biết biếu sếp, rồi ngoại giao quà biếu như thế nào khi lương, thưởng tết chẳng là bao. Như tất cả, cũng phải suy đi tính lại để chắt bóp, bớt khoản này, xén khoản kia để có thể xã giao (đúng nghĩa hiện nay), mỗi người đều có mục đích riêng của bản thân, trong trường hợp này rất đúng cho câu “Bòn nơi khố rách, đãi nơi quần hồng”. Người bé biếu quà bé, người "nhớn" biếu quà lớn sao cho tương xứng với vị trí họ đang đứng, từ anh nhân viên mới ra trường, trưởng phó phòng của một đơn vị đến lãnh đạo các đơn vị, các Bộ ngành, ... người dưới biếu người trên, người cao biếu người cao hơn (người dưới, người cao là chỉ vị trí họ đang đứng), cứ như một mắt xích trong chuỗi thức ăn của quần xã sinh vật trong tự nhiên.

Ngẫm lại cũng thấy đúng, các loài trong tự nhiên (loài người là động vật tiến hóa cao nhất) thông qua chuỗi thức ăn, loài này dựa vào loài kia để sinh sống, phát triển sao cho cân bằng trong mỗi mắt xích. Con người thì dựa vào các mối quan hệ để phát triển, thế nên mới có câu “quan hệ, tiền tệ, hậu duệ, trí tuệ” (1), (2), vị trí đứng trước đứng sau nói lên tầm quan trọng trong xã hội hiện đại, văn minh mà cũng nhiều nhiêu khê này. Vì vậy trong mỗi chúng ta thiết nghĩ quan hệ, sống và làm việc sao khéo để dung hòa và cân bằng trong chuỗi thức ăn của loài người (chuỗi quan hệ). Xin được khép lại bằng câu ca dao:

          Cái cò mày mổ cái tôm,

          Cái tôm quặt lại, lại ôm cái cò.

          Cái cò, mày mổ cái trai,

          Cái trai quặp lại, lại nhai cái cò.

Read More

Tình người?

  

C

uộc sống đô thị phồn hoa không hiếm khi nhìn cảnh người lao động vì mưu sinh cuộc sống phải đi bới từng túi rác mà người ta bỏ đi xem có gì có thể nhặt nhạnh ở đó, từ chai nhựa, lon bia, vỏ sữa chua, hộp giấy, chai lọ… cái gì có thể nhặt được là nhặt (theo đúng nghĩa), với hi vọng càng nhiều càng tốt và sau mỗi ngày lao động mệt nhọc người lượm ve chai đến đổ cho các cơ sở thu gom “đồng nát”. Để có được từng “nghìn lẻ”, họ phải trải qua biết bao tủi nhục, cam chịu cho cái “phận” lượm ve chai bấy lâu nay khi người vứt rác thấy mình đang bới tìm trong thùng rác công cộng, không một chút mảy may người ta coi như không có sự tồn tại của mình hay mắt họ có vấn đề? phải chăng họ coi khinh người lượm ve chai mà lao thẳng túi rác vào thùng trước mặt người bới rác mà không hề mảy may cho sự vô tình của lòng người. Thật khó có thể hiểu được nhân cách con người khi sống giữa thủ đô phồn thị, được tiếp cận những văn minh hiện đại mà quên mất đi tình người.

 Xin mượn mấy cây trong bài hát “Để gió cuốn đi” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để nói lên suy nghĩ về sự vô tình, sống ảo tưởng của một bộ phận không nhỏ con người ngày nay trong xã hội văn minh nhưng cũng đầy thị phi, “cặn bã”, và ích kỷ.

          “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng

          Để làm gì em biết không?

          Để gió cuốn đi, để gió cuốn đi ...”

Cá nhân người viết chưa làm được gì có ích cho xã hội, nhưng cũng mong rằng chúng ta, ai đó nếu “có một tấm lòng” hãy “để gió cuốn đi, để gió cuốn đi ...” hồn nhiên theo đúng nghĩa của nó, mà đừng mong nhận được gì, chẳng mong hiểu được gì để cuộc sống này dễ chịu và xã hội này tốt đẹp biết nhường nào, và hướng tới cái “chân - thiện - mỹ” của cuộc đời.

Read More

Lương y ở đâu – Kỳ 1

N

hững ai có dịp vào bệnh viện (trong câu chuyện là một bệnh viện đa khoa tỉnh) đi thăm bệnh nhân hay là người nhà bệnh nhân hoặc là bệnh nhân phải vào bệnh viện với một lý do gì. Chúng ta để ý một chút có thể thấy một điều hiện hữu, đặc biệt ở lớp trẻ - những Bác sĩ tương lai, dường như cái tố chất “cần và có” của một Bác sĩ còn “yếu và thiếu” trong một bộ phận sinh viên thực tập, bác sĩ mới ra trường hiện nay.

Câu chuyện là vậy, khi vào khoa nhi ngay phòng “Đơn nguyên” tức là phòng khám và làm thủ tục sau khi đã trải qua một vài phòng ban, thủ tục để vào được khoa nhi. Nào trẻ bị sốt, tiêu chảy, viêm phổi, viêm phế quản, v.v... sau khi sơ khám ban đầu, bác sĩ cho thuốc hạ sốt nếu bị sốt, ... rồi mặc cho các cháu và người nhà chờ, đợi. Trong khi hết cháu này, đến cháu kia khóc thét do bị nhức đầu, sổ mũi, tiêu chảy, viêm phế quản, v.v... các bác sĩ chẳng hề mảy may hỏi xem tình hình các cháu như thế nào, có những biểu hiện gì để có hướng giải quyết. Trừ khi được người nhà các cháu đề cập nhờ bác sĩ, trong khi một số bác sĩ làm hồ sơ, sổ sách thì một số ngồi chăm chú bên những “dế yêu”, người lướt web, chát face, v.v... chẳng ai đoái hoài, để tâm đến những gì diễn ra xung quanh.

Chuyện đáng buồn hơn, các bạn sinh viên thực tập, bác sĩ trẻ mới ra trường hầu như chẳng hề quan tâm đến những gì học được qua các trải nghiệm thực tế để tích lũy dần làm hành trang sau này. Cũng chẳng thấy ai tìm hiểu, học hỏi kiến thức chuyên môn qua những người đi trước, qua quan sát những biểu hiện, dấu hiệu thực tế của người bệnh trong từng trường hợp rồi ghi chép những triệu chứng để tích lũy kinh nghiệm chuyên sâu, phải chăng các bạn biết 3T “TẤT TẦN TẬT” rồi? Thay vào đó, người lướt web, chát face, v.v... có thể nói rằng để “giết” thời gian vào những việc “vô bổ”. Xin được dùng từ “vô bổ” vì trong giờ làm việc, không dành thời gian cho công việc chuyên môn, chẳng quan tâm đến bệnh nhân, chẳng có tính cầu thị trong công việc, cuộc sống, v.v... thì tạm gọi là “vô bổ”. Vô bổ vì sử dụng thời gian chưa hợp lý, không hiệu quả cho những việc chẳng đem lại lợi ích chung thay vì lợi ích cá nhân (thỏa những thú tiêu khiển của cá nhân). Một ai đó khi chưa xác định được “mục tiêu” trong bất kỳ công việc, ngành nghề gì thì khó mà có thể giành tâm huyết, đam mê để theo đuổi, cống hiến và thành công theo đúng nghĩa của nó.

Năm 1955 Chủ tịch Hồ Chí Minh có nói “Lương y phải như từ mẫu”, Bác dùng chữ “phải” để nhấn mạnh rằng, một người thầy thuốc (Lương y) đồng thời phải là một người mẹ hiền (1). Ngày nay, các bạn sinh viên thực tập, bác sĩ trẻ mới ra trường còn “yếu và thiếu” về cái tố chất “cần và có” của một bác sĩ tương lai theo đúng nghĩa. “Lương y” ở đâu và tìm đâu? là câu hỏi dành cho một bộ phận không nhỏ các bạn sinh viên thực tập ngành y, bác sĩ mới ra trường cùng suy nghĩ.

Read More

Cây xanh đô thị - Kỳ 1

Thế cây là thế người

Muốn cho cây nói lên lời

Thổi hồn vào cây cần người có tâm

Ngày 4 - 5/1/2016 trên cung đường Trần Hưng Đạo - Hoàn Kiếm (đoạn đầu ga Hà Nội), người đi đường để ý thấy nhân viên cây xanh đô thị dọn vệ sinh cây xanh đường phố, đây là công việc thường niên. Câu chuyện chẳng có gì đáng bàn và chẳng ai rỗi hơi mà để ý những chuyện không đâu. Tuy nhiên, nếu ai đó để ý một chút thì cũng có suy nghĩ và thắc mắc, cá nhân có đôi điều chia sẻ.

Thứ nhất, về đối tượng cắt tỉa theo TT 20/2005/TT-BXD (1) quy định rất rõ từng đối tượng cụ thể được cắt tỉa. Trường hợp đối với những cây nguy hiểm có thể được cắt tỉa vào bất cứ thời gian nào trong năm. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp cây bị chết do bất kỳ nguyên nhân nào (cả do nhân tác) không được xử lý kịp thời, trừ khi cành cây đã đổ ngã ảnh hưởng tới người tham gia giao thông. Đơn cử, trên cùng tuyến phố nhiều cây bị chết hoặc những cây bị chết một phần nhưng không được xử lý (ví dụ cây Sưa đỏ đã chết, được đánh số 297, trước số 79 - Trần Hưng Đạo... không được xử lý, trong khi các cây khác được cắt tỉa). Phải chăng, chuyện cắt tỉa đã theo kế hoạch còn chuyện “đốn”, “hạ” những cây chết phải xin ý kiến các ban ngành trước khi xử lý, mà chẳng quan tâm đến nỗi âu lo của những người tham gia giao thông hàng ngày.

Hình 1. Cây Sưa đỏ số 297- Trần Hưng Đạo đã chết khô từ bao giờ Nguồn: Tiểu sa Thứ hai, về thời điểm cắt tỉa (những cành sâu, mục, những cành ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, v.v...) Thông thường hàng năm, trước mùa mưa bão những đợt cắt tỉa như vậy là rất cần thiết, ngoài đảm bảo mỹ quan đô thị thì vấn đề an toàn cho các phương tiện tham gia giao thông càng quan trọng. Nếu theo TT 20/2005/TT-BXD (1) thời điểm cắt tỉa từ tháng 10 đến tháng 1 năm sau trong trường hợp những cây rụng lá vào thời kỳ nhất định (cây không có lá vào mùa đông). Nhưng trên các tuyến phố có nhiều thành phần loài cây và cây nào cũng áp dụng kỹ thuật, cường độ cắt tỉa như nhau. Điều đáng nói là “ thời điểm” cắt tỉa không phải trước mùa mưa bão và cũng không áp dụng đối với những đối tượng cây đặc thù (cây không thường xanh). Vấn đề ở đây là gì? Phải chăng đơn vị quản lý cây xanh đô thị cũng phải “giải ngân”, “chạy” kế hoạch? Phải chăng tạo mỹ quan để chuẩn bị Đại hội Đảng? Hay phải chăng do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu nên diễn biến thời tiết bất thường, hiện tượng mưa giông có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào trong năm?  Thứ ba, về kỹ thuật cắt tỉa cũng như con mắt thẩm mỹ của đơn vị quản lý cây xanh đô thị phải chăng có vấn đề? Nhờ có máy móc hiện đại, xe cẩu giúp nhân viên có thể cắt, tỉa cành ở nhiều góc cạnh, cao độ khác nhau; nhờ bộ đàm người bên dưới quan sát chỉ đạo cắt cành nào, cường độ cắt tỉa đến đâu một cách thuận lợi. Tuy nhiên, nếu chúng ta để ý một chút thì kỹ thuật cắt tỉa còn nhiều vấn đề (người viết bài này không có chuyên môn cây xanh đô thị, nhưng để ý quan sát cảm thấy có vấn đề?) Trong phạm vi bài viết, chỉ đề cập đến kỹ thuật và cường độ cắt tỉa: Như đã nói, công việc cắt tỉa, tạo tán cây xanh đô thị là rất cần thiết, nhưng việc xác định cành nào cắt, cắt đến đâu, cành nào chừa lại, để lại đến đâu mới là vấn đề cần bàn. Nếu ai đó từng quan sát, để ý có thể nhận thấy, về tổng thể mỹ quan chung của cả cung đường gọn gàng, đẹp hơn nhiều so với trước khi cắt. Khi nhìn nhận từng cây đơn lẻ, có cành cắt chừa lại phần gốc cành quá dài, để trơ ra như vậy rất thiếu mỹ quan (ví dụ cây Nhội số 315, trước Trụ sở Công an TP Hà Nội...). Hơn nữa, để chừa lại như vậy từ đầu cành bật nhiều mầm mới, mọc thành nhiều cành nhỏ. Đứng về yếu tố sinh trưởng không tốt cho cây, do cây phải cung cấp dinh dưỡng nuôi những cành thừa này. Đứng về yếu tố mỹ quan rất thiếu thẩm mỹ và đơn vị quản lý cây xanh lại phải phân bổ nhân lực, vật lực vệ sinh những cành thừa này hàng năm (sử dụng nhân lực, vật lực chưa hiệu quả).

Hình 2. Xe cẩu giúp nhân viên thuận lợi trong quá trình cắt, tỉa Nguồn: Tiểu sa Đứng trên góc độ những người chơi cây cảnh nghệ thuật (bon sai) thì “thế cây” là “thế người” (cá nhân mới bước đầu tìm hiểu và tập chơi). Cây thế cổ truyền Việt Nam ẩn chứa những chuẩn mực đạo đức “làm người” mà cha ông ta đã giữ gìn và vun đắp qua mấy ngàn năm lịch sử (2). Hi vọng trong lĩnh vực quản lý cây xanh đô thị cũng cần được nhìn nhận theo đúng nghĩa của nó và muốn tạo nên mỹ quan cho thủ đô, đặc biệt trong kỳ Đại hội 12 tới thì cần những người có “tâm”, và “đủ tầm” trong bất cứ ngành nghề, lĩnh vực và vị trí nào. Muốn cho cây nói lên lời Thổi hồn vào cây cần người có tâm             Xin có đôi lời nhàm bàn, mong được lượng thứ.

Read More